In tegenstelling tot mijn leeftijdgenoten, kampte ik altijd met vragen. Mijn ouders hadden net als velen zich de slaven van de traditie verklaard. Mijn opa grijnsde altijd wanneer ik mompelend mij afvroeg waarom zij nooit tijd voor mijn vragen hadden. “Je ouders zetten de traditie van de bewoners van de hoge landen voort, voor jouw vragen hebben ze geen tijd.” Van kinds af aan had ik moeite met het woord ‘moet’, dat wist mijn opa ook. Zo brutaal als ik was op die leeftijd, aarzelde ik niet mijn opa te vragen waarom hij dan niet de hele dag bezig was ‘onze traditie voort te zetten’, maar urenlang naar die ene bijna onzichtbare boom aan de overkant van de berg staarde. “Het is ook traditie om op jonge leeftijd de fouten van onze voorouders voortzetten, zodat we op een oude leeftijd mogen nadenken over wat we fout hebben gedaan.”, suste hij in mijn oren.

Het leuke aan kind zijn, is dat je altijd simpele oplossingen hebt voor complexe problemen. Zo had ik ook de ideale oplossing: “Kunnen we niet eerst nadenken over wat we fout zouden doen, om vervolgens die fouten niet te maken?” Opa grijnsde weer en fluisterde het antwoord dat ik niet wilde horen: “Maar mijn lieve kleinzoon. Jij mag de traditie niet verbreken!”

Hoewel wij geen heersers hadden die ons opdroegen te doen wat we niet wilden, waren we toch onze eigen tirannen. We hebben immers de traditie om als vrije zielen voort te leven.

Onze vrijheid is net een paardenwedstrijd. Eentje neemt de leiding over en overschaduwt de elegante verschijning van de rest van de paarden. Het bittere is dat hij ook nog eens de winnaar wordt, zonder dat het uitmaakt hoe hard de anderen gerend hebben.
Zo is ook onze vrijheid. Eentje neemt altijd de leiding over, hij neemt alle vrijheid van de wereld voor zichzelf en bepaalt voor de rest hoe ‘vrij’ zij zich moeten gedragen…

Sta er vooral niet stil bij: Het kan zijn dat je gevoel een andere melodie zingt dan je pen. Het is niet de kunst de pen te forceren datgene te schrijven wat je gevoel zingt… wel je gevoel te dwingen ook te kijken naar datgene wat de pen ziet en opschrijft.

Tussen de traditie en de elegante verschijning van het paard, had de zieke man van de lage landen zijn intrede al gedaan in het nabijgelegen dorp. In de verte schreeuwde hij in een vreemde taal vier bergen bij elkaar, hij zou het verloren broertje zijn dat we nooit hadden gekend. “Ieder huis een eigen waterput”, beloofde hij. Ieder gezin zou een nieuw huis krijgen. Voortaan mochten we zelfs de lage landen bezoeken en werden we als gelijke van onze nieuwe heerser behandeld.

Zo brutaal als ik was, begon ik mijn opa vragen te stellen: Waarom droeg hij een harnas? Wat deden al die vreemde mannen bij hem? Wij begrepen elkaar, waarom moesten we nu in een taal spreken die we niet zelf spraken? We gingen toch al elke vrijdag voor het vrijdagsgebed naar dat dorp, waarom riep hij dan dat we dat voortaan mochten doen?

De storm spreekt
De taal van de bloem
Niet
Zo ook de vreemde man
Uit het lage land

Stiekem vraag ik me
Toch af
Hoe maakt hij zich
Verstaanbaar?

De essentie van tirannie is het verstaanbaar maken. Onze nieuwe heerser hoefde de taal van de bewoners van Ararat niet te spreken om datgene duidelijk te maken, wat de pen niet schrijven kon. Door de eeuwen heen leerden we de taal van het harnas. Onderdrukt waren we pas echt, toen we alleen maar de taal van het harnas accepteerden. Het probleem van luisteren is dat je het kunt begrijpen en vervolgens kunt gehoorzamen.

Ook ik luisterde, maar niet naar onze nieuwe heerser. Ik luisterde naar de verhalen van opa. Ooit had hij me beloofd een verhaal te vertellen over het bezoek van zijn oudere broer aan de grootvader van onze nieuwe heerser. Ik was reuze benieuwd naar zijn verhaal. Ik had immers begrepen dat om te weten hoe onze nieuwe heerser is, ik een verhaal over zijn grootvader moest aanhoren. Maar mijn opa had inmiddels de taal van het harnas goed begrepen en wist dat hij geen begin kon maken aan een dergelijk verhaal. Zijn broer was immers nooit teruggekeerd naar zijn dorp.

“Opa, wat hebt u begrepen?”
“Geen verhaal dat met de naam van onze nieuwe heerser of van zijn naasten begint.”
“Zei hij dan iets over het einde?”
“Nee lieverd”
“Vertel me dan het einde…”

Hij grijnsde en begon te vertellen:

“Wat Gij ook met mij doet, ik ben van Ararat. Ararat schept, Ararat neemt! U ontneemt mij mijn adem, U krijgt een levenloos lichaam, dat U toch liever onder de grond ziet dan dat het verrot naast al uw rijkdommen. Maar, liegt de waarheid als zij zegt dat ik uiteindelijk onder de grond van Ararat mijn rust zal vinden, met of zonder Uw toestemming? Al scheurt U mijn lichaam in vier stukken, U zult mij toch uiteindelijk als één geheel moeten begraven. Wat heeft dit voor zin? U onthoudt mij van het spreken van de waarheid en de naam van de vrijheid? Ik zal, net als U, eeuwig liegen totdat de leugen zichzelf zat wordt en om de waarheid smeekt. Hoe kan de leugen bestaan als de waarheid uitgestorven is? De waarheid zal verteld worden. Door wie? Kijk omhoog mijn Heer. Zo hoog als Uw nek buigen kan. Op de top van die berg ziet U een boom. Aan de overkant van die boom zal een jongetje zich op een dag afvragen wat zich vandaag hier heeft afgespeeld. Zodra hij de waarheid onder ogen ziet, zal hij die waarheid met zich meebrengen.
Ik smeek alle goden bij elkaar dat Uw nakomelingen tegen die tijd strijdklaar zullen zijn. Vergeet niet mijn Heer: Ararat schept, Ararat neemt…”

“Zo stond de dappere man, strijdklaar, maar vooral zo dood als zijn onderdrukte Ararat…”, sloot opa zijn verhaal af.

Sta er wél stil bij: Onderdruk, zolang de geest vrij is, de onderdrukking, net als de tiran. Welke tiran? De tiran van je eigen geest… Want alleen jij kunt bij je eigen geest. Geen mens, geen Allah.

Dit artikel is een vervolg op Tussen vrijheid en onderdrukking: de dood er tussenin

Xasekewe / Patrijs

Xasekewe lew keije helnishtuwe / Patrijs is gevlogen naar de bergen en
Xali resh u suri be jut reshtuwe / heeft zwarte en rode moedervlekken
Rawci hemu lew kewe derkewtuwe / Alle jagers jagen op de patrijs, maar
Bochi, dze, cerdeye, key kushtuwe? / waarom wordt er op hem gejaagd? Is hij een dief, crimineel of moordenaar?

Chehe kesi aw le zhyan xestuwe? / Wie heeft hij van het leven beroofd?
Mal u mer u zeweri chey berduwe? / Wiens huis en haard heeft hij vernietigd?
Ba3si qatli chiye bistuyeti? / Wat wordt hem ten laste gelegd?
Zhini be serbesti wistuyeti? / Het recht hebben op leven in vrijheid?

Dawi cheqand ta weku aw pewe be / De jager wil hem ten val brengen, maar…
Chalkene xoy pewe debe jebeje / wie een kuil graaft voor een ander valt er zelf in!
Chake ke dawdoze shkor xasekw / Gelukkig is de patrijs slim
Diwiye weryaye be roij u be shev / en altijd op zijn hoede

Bochi kewish mafi jîyani niye? / Waarom heeft de patrijs geen recht op leven?
Heqqi keij u kewi jiwani niye?/ En heeft hij geen recht op prachtige bergen?
Bochi awish bote bra Kurdekan? / Is hij ook net als de Koerden?
Nabe halene nafaseki jîyan? / die geen recht hebben op het ademen van een vrij leven?

(…)

Xaweni aw kew u keije her kawe / De bezitter van de bergen is alleen de patrijs
Nezm u nizami keij u kew her bewe / Alleen hij mag regeren!
Ley gare ba pal u peri jwan bka / Laat hem zijn veren mooi uitstrekken
Lew kele ba bangi refiqan bka / Laat hem in de bergen naar zijn vrienden zingen

Benewe kanyawe bxon avi saf / Laat hem van het heldere water drinken
Bo gurey ser bne bene masaf / Laat hen weer bij elkaar komen en zingen
Ley gare denduki be berd tij bka / Laat hem zijn snavel met stenen scherpen

In zijn gedicht vergelijkt Mamosta Awat het verhaal van de patrijs met het leven van Koerden. Hij staat stil bij het leed, de onderdrukking, de strijd en het verlangen naar een vrij bestaan. De jagers in het gedicht zijn de onderdrukkers van het volk. Aan hen stelt hij de vraag: “Waarom wordt er op hem gejaagd? Is hij een dief, crimineel of moordenaar? Wiens huis en haard heeft hij vernietigd? Om zo te worden verdreven van zijn bergen (lees: land). Is de patrijs net als de Koerden? Als zij die ook geen recht hebben op een vrije adem van het leven?”

Op een subtiele manier brengt de dichter zijn boodschap over. Het leven in vrijheid, het kunnen ademen van een vrij leven en het bestaan als een vrij mens maken de mens volmaakt.

De patrijs hoort bij de bergen, het is zijn bezit, het is zijn grond! De bergen binden hem aan zijn oorsprong, hij is daar op zijn plek. De achterliggende boodschap in dit stuk is de band die het Koerdische volk heeft met zijn land, Koerdistan, het land waar Koerdische jongens en meisjes hun leven voor hebben opgeofferd.

Azady wordt in de literatuur vooral in een politiek kader omschreven. Er wordt vooral stilgestaan bij het verlangen naar een vrij bestaan in een vrij land. Dit verlangen en deze drang naar vrijheid is nog steeds de brandstof voor de strijd die de Koerden voeren in Koerdistan en de diaspora!

Voor een beschrijving van Ibrahim Selman zou men het beste kunnen luisteren naar de manier waarop hij zichzelf omschrijft:

Wat hij hier echter niet bij vertelt, is dat hij in de loop der jaren van onschatbare waarde is geweest voor de Koerdische cultuur in Nederland en omstreken. Laatste vlam is de vierde roman waarmee hij zichzelf en zijn kwaliteiten aan de buitenwereld toont.

Ibrahim Selman

Ibrahim Selman

Schrijver en theatermaker Ibrahim Selman (1952) ontvluchtte begin jaren tachtig Zuid-Koerdistan en woont sindsdien in Amsterdam. Met dit boek illustreert hij hoe verbitterd de liefde tussen twee oudere mensen kan zijn. Aan het begin van het boek belandt de lezer meteen in een auto, onderweg naar het vliegveld. Dit benadrukt de essentie van het verhaal, namelijk het scheiden van elkaars wegen.

Spaans dwaalspoor

Aline Vermael en Robert zijn al ruim twintig jaar samen. Zij komen oorspronkelijk uit België en wonen nu zij gepensioneerd zijn aan de Spaanse Costa Blanca. Beiden hebben vanwege mislukte huwelijken een zwaar leven achter de rug. Op zowel Aline als Robert hebben deze huwelijken diepe sporen achter gelaten.
In Costa Blanca leiden zij een rustig leven, tot er iets onverwachts daar verandering in brengt. Robert ontmoet Gitane, een verleidelijke Spaanse brunette die uit is op de bezittingen van oudere mannen. Aline ziet vanuit het appartement gebeuren wat Gitane doet en krijgt er meteen een naar gevoel bij. In tegenstelling tot Aline, voelt Robert zich in de aanwezigheid van Gitane gelukkig en licht in zijn hoofd. Hij wordt verliefd en besluit, zodra Aline voor een bezoek aan haar familie naar België is vertrokken, naar Gitane toe te gaan.
Nadat Aline weer terug is gekeerd merkt zij al snel dat Robert verdwaald is. Zij krijgt al snel het vermoeden dat het iets met Gitane te maken heeft. De Robert die zij kende lijkt verdwenen te zijn. Hij is niet meer de verstandige zeventiger, hij lijkt ineens wel vijftien. Verliefdheid heeft de controle over hem overgenomen. Zodra zij weer thuisgekomen zijn, confronteert Aline Robert met zijn gedrag. Wat zij echter op dat moment niet weet, is dat Robert al een vlucht heeft geboekt naar Madrid om Gitane achterna te reizen.

Met alle gevolgen van dien

Laatste vlam kan worden beschouwd als een liefdesverhaal van twee geliefden die zich door hun verleden sterk laten meeslepen. Ibrahim Selman heeft het voor elkaar gekregen om de lezer vanuit de bestaande liefde een kijkje te laten nemen in de toekomst en alle gevolgen die een foute beslissing met zich mee kan brengen te illustreren. Deze tragedie bevat een mooie verhaallijn die de essentie van de liefde probeert te benadrukken. Ook volgen door de goed gestructureerde opbouw de gebeurtenissen elkaar in een fijn tempo op, waarmee het het lezen van het boek de lezer aangenaam wordt gemaakt.

Deze roman oogt in vergelijking met de eerder verschenen romans van de auteur zelfverzekerder en sterker, maar vooral ook wijzer. Dit wordt benadrukt door de gedetailleerde omschrijvingen die de roman bevat en de manier waarop het gestructureerd is. Ook het onderwerp is sterker.
De roman zal niet alleen de oudere lezers aantrekken, ook jongeren zullen zich goed moeten kunnen inleven met de gebeurtenissen. Liefde is immers tijdloos!

Laatste vlam van Ibrahim Selman is vanaf 22 september verkrijgbaar in de diverse boekhandels.

Boek info
Uitgever: Meulenhoff, Amsterdam
Publicatie jaar: 2010
Taal: Ned
Genre(s): Proza (romans/novellen)
Omvang: 224 Blz.
ISBN: 9789029086073

“Het enige dat erger is dan blind zijn, is zicht hebben, maar geen visie.”

Dit veelzeggende citaat van de Amerikaanse auteur, politieke activiste en lector, Helen Adams Keller (1880-1968), die zelf blind was, is een kernspreuk dat het hele boek prachtig samenvat. Het boek, ‘Iraanse Odyssee’, is het autobiografische verhaal en debuut van de uit Oost-Koerdistan afkomstige Gohar Kordi, dat fragmenten uit haar woelige leven in woorden brengt.

Ongewenst en onbemind

Misschien was het te pijnlijk om haar eigen naam te gebruiken, of misschien werd ze wel echt zo genoemd. Hoe het ook zij, de lezer beleeft het verhaal uit de ogen van Monir. Monir, die sinds haar vierde blind is door toedoen van een ernstige ziekte, groeit op in een primitief dorpje als ongewenst kind en krijgt geen enkele kans vanuit de omgeving om zich te ontplooien. Blind zijn wordt er gezien als een zware handicap en met de komst van haar zichtverlies verdampte alle hoop op een fatsoenlijke toekomstige levenspartner. Haar wordt geen ‘normale’ jeugd gegund, omdat ze ook niet ‘normaal’ is.

Haar moeder, die verbitterd is door tegenslagen in haar leven maar heil in haar religie zoekt, vervloekt haar. Ze wordt zo zwaar door haar agressieve oudere broer mishandeld, dat ze uit extreme wanhoop met een creatieve oplossing haar uitvlucht zoekt. Zonder van ook maar enige vorm van onderwijs te hebben genoten, zorgt ze er eigenhandig voor dat ze op haar dertiende terecht komt in een blindeninstituut;, geleid door Duitse missionarissen. Ondanks dat ze hier seksueel wordt misbruikt, wordt ze uiteindelijk de eerste blinde vrouw die aan de Universiteit van Teheran mag studeren.

Tegenslag en succes

Dit is in een notendop het autobiografische verhaal van de onvoorstelbaar dappere Gohar Kordi, een Koerdische vrouw die visueel beperkt is. Ondanks alle zware tegenslagen die ze in haar leven heeft moeten verduren, is ze succesvol afgestudeerd aan de universiteit, komt ze aan een man en krijgt ze, zoals ze zelf beschrijft, een prachtig mooi kindje.

Buiten het verhaal dat we in de “Iraanse Odyssee” te lezen krijgen komen we weinig te weten over de schrijfster zelf. We weten dat ze als eerste blinde vrouw aan de Universiteit van Teheran afstudeert in Literatuurwetenschappen, omdat ze wegens haar visuele beperkingen geen exacte vakken mocht volgen. Ook weten we dat ze momenteel in de Engelse hoofdstad Londen woonachtig is.

Visie en zicht

Het gevoel van machteloosheid die een visuele beperking met zich mee kan brengen zal voor velen herkenbaar zijn, in verschillende gradaties uiteraard. Hoeveel mensen kent iedereen niet die zonder de bril of contactlenzen geen goed zicht heeft? Meer dan 300 miljoen mensen wereldwijd kunnen niet goed zien zonder bril. De gemiddelde leesliefhebber is daar clichématig geen uitzondering van, inclusief ondergetekende boekenwurm. Volgens het Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) zijn ruim de helft daarvan slechtziend en zo’n 37 miljoen zou blind zijn.

De lezer krijgt een kijkje in de wereld van slechtzienden door de ogen van een in Iran opgegroeide Koerdische vrouw in een tijd waarin het leven zonder visuele beperkingen al een flinke strijd op zich was. Pijn, drama, weemoed, angst en machteloosheid kenmerken het verhaal. Vooral de mishandeling en oneerbiedige behandeling die de personage doormaakt, is ronduit slopend.

In 1993 is het boek in het Engels uitgegeven en in 1997 is de Nederlandse vertaling gepubliceerd.

Boek info
Uitgever: Arena
Publicatie jaar: 1997
Taal: Ned
Originele taal: Eng
Opbouw: 199 p. , 20 cm
Genre(s): Proza (romans/novellen)
vertaalde literaire romans, verhalen, novellen
ISBN: 9789069741208

Drie vormen van nationalisme

Nationalisme als sentiment is gebaseerd op een gevoel van loyaliteit en binding met de natie. Een natie kan het best omschreven worden als een verbeelde politieke gemeenschap. Mensen wonen samen in een begrensd gebied, en delen gevoelens van saamhorigheid, terwijl ze in wezen het grootste gedeelte van de mensen binnen deze natie niet eens kennen (Anderson 1991 [1983]: 6). Nationalisme als ideologie is de aanname dat de natie autonoom is en een organisch geheel. Nationalisme als politieke beweging ontstaat wanneer nationalisme als sentiment en ideologie samenkomen en er een ‘wij’ groep tegenover een ‘zij’ groep gecreëerd wordt. Op dit moment ontstaat ook nationalisme als ressentiment. Zo gauw er een gevoel van ‘er bij horen’ ontstaat, ontstaat er ook een gevoel van ‘er niet bij horen’, wat kan resulteren in haat tegen de ‘zij’ groep (Zwaan 1996: 69-85).

Nationalisme als sentiment

Veel Koerden hebben van huis uit een andere opvoeding meegekregen dan de ‘Nederlandse’ opvoeding, waardoor zij een biculturele identificatie hebben ontwikkeld. Binnenshuis gelden andere regels dan buitenshuis. Zo stelt ook de 21-jarige Fekar:

“Het zijn van die bepaalde dingen, die kleine dingen, die je vormen als het ware en die je een kant op trekken. Ik zie er sowieso anders uit, een aantal uiterlijke kenmerken zeg maar. Ik heb een andere naam, als ik de deur uitga spreek ik een andere taal. Daarom, ik ben erachter gekomen voor mezelf dat het niet uitmaakt waar je woont of waar je leeft, maar de identiteit die je van huis uit meekrijgt, dat dat het belangrijkste is (Fekar 17-02-2009).”

De Koerdische identificatie wordt door velen gezien als meest oorspronkelijk omdat men zo geboren is: ouders komen uit ‘Koerdistan’ en velen van hen zijn er zelf geboren. Deze etnische identificatie wordt gezien als voornaamste manier van identificeren met elkaar en ‘de ander’. Het is de basis van een veronderstelde gedeelde identificatie, waarop ‘wij’ gevoelens worden gebaseerd. Het gevolg van deze primordiale identificatie kan leiden tot nationalisme als sentiment, wat gebaseerd is op een gevoel van loyaliteit en binding met de natie, en aan het begin kan staan van nationalisme als ideologie en politieke beweging. Men gaat er van uit dat men bij elkaar hoort, door het delen van dezelfde afkomst en verondersteld verwantschap. Dit leidt tot gevoelens van saamhorigheid en eenstemmigheid van waaruit constructies worden gecreëerd om de etnische identificatie kracht bij te zetten.

Nationalisme als ideologie

Zo zijn aan deze primordiale identificatie een aantal kenmerken gekoppeld, die deze identificatie afbakenen binnen de Nederlandse context. Zo is ten eerste taal een belangrijke marker, omdat dit verschillende volkeren van elkaar onderscheidt en dus de eigenheid van Koerden illustreert. Dat de Koerdische taal jarenlang is onderdrukt in de landen van herkomst geeft velen een extra stimulans om deze levend te houden. Ten tweede is, met name voor de tweede generatie, partnerkeuze van groot belang. Vrijwel iedereen die ik spreek, een enkeling daargelaten, zegt naar een Koerdische partner te verlangen omdat men ervan uit gaat dat deze beter bij hem/haar past. Hij/zij behoort tot dezelfde groep en wordt verondersteld dezelfde geschiedenis te hebben en dezelfde gedragscodes te kennen. Deze gedragscodes zijn vooral in Nederland van essentieel belang omdat het Nederlanders en Koerden kenmerkt. Het kennen van dezelfde codes bakent een groep af ten opzichte van een andere groep, wat als gevolg heeft dat er meer verbondenheid ontstaat binnen een groep. Het geeft ook een gevoel van veiligheid en zekerheid omdat men binnen deze groep weet wat er van haar/hem verwacht wordt. Daarbij komt ook dat een Koerdisch koppel, Koerdische kinderen krijgt, die, zoals is uit mijn onderzoek gebleken, wellicht opgevoed zullen worden met ondermeer de Koerdische taal, en wellicht de Koerdische strijd kunnen voortzetten. Het idee van een autonome, organische Koerdische natie blijft hiermee in tact, wat wijst op nationalisme als ideologie.

Al deze manieren van identificeren met elkaar en met het voormalige thuisland, worden in de diaspora ge(re)produceerd. De primordiale identificatie met afkomst krijgt via sociale constructies meer betekenis. Zo zijn er Koerdische verenigingen, zoals KSVN (Koerdische Studentenvereniging Nederland) waar men naar Koerdische feesten en lezingen kan gaan, en Fed Kom, waar Koerdische taal- en danslessen worden aangeboden. Daarnaast zijn er de virtuele netwerken op internet, zoals Hyves, Azady.nl, en Rudaw.nl, waar Koerden samen kunnen komen en via woord en beeld in contact kunnen blijven met ‘landgenoten’ en het land van herkomst.

Nationalisme als politieke beweging

Daarnaast zijn er nog de Koerdische vieringen in de diaspora, die hier in vrijheid kunnen plaatsvinden, in tegenstelling tot de landen van herkomst, waar Koerden tot op de dag van vandaag worden onderdrukt. Deze festiviteiten, zoals de Newroz traditie, danken hun legitimatie aan hun lange bestaansgeschiedenis, maar de inhoud van deze viering is aan verandering onderhevig, afhankelijk van tijd en context. Zo wordt Newroz als typische Koerdische feestdag gevierd, terwijl het feest bekendheid geniet in het gehele Midden-Oosten. Hiermee wordt opnieuw eigenheid afgebakend. Als reactie op de Koerdische onderdrukking is Newroz van een lentefeest steeds meer een politiek verzetsfeest geworden, wat met name in de diaspora op deze manier gevierd kan worden. Tradities en feesten zoals Newroz moeten meer saamhorigheid brengen onder Koerden, door vanuit het primordiale gegeven van afkomst, politieke eisen te construeren. Daarbij kan het nieuwe impulsen geven aan het Koerdische conflict in de voormalige thuislanden, door de Koerdische situatie op de Nederlandse politieke agenda te zetten. Hier steekt nationalisme als politieke beweging de kop op. Nationalisme als sentiment en ideologie zijn samengekomen, en er wordt één Koerdische groep gecreëerd tegenover ‘de onderdrukkers’: Syrië, Iran, Irak, en vooral Turkije. Het hieraan gekoppelde nationalisme als ressentiment komt duidelijk naar voren in deze indeling van ‘wij’, de Koerden, tegenover ‘zij’, de onderdrukkers. Zo is ook te lezen in een flyer die Fedkom uitdeelt bij een Newroz viering op het Leidseplein in Amsterdam: ‘Voor de Koerden betekent Newroz een dag van verzet tegen onderdrukking en dominantie, een dag van vrede en vreugde. Toch moeten we ook dit jaar weer vaststellen dat de onderdrukking van de Turkse staat geen einde neemt.’

Tot slot

Ik zeg niet dat alle Koerden in Nederland in te delen zijn binnen deze drie vormen van nationalisme, en dat enkel deze drie vormen bestaan. Ik probeer enkel te laten zien dat nationalisme verschillende varianten kent en niet per definitie negatief hoeft te worden uitgelegd. Koerden onderscheiden zich in Nederland, waar de dominante groep andere gebruiken heeft. Men houdt vast aan zaken die voor hen bekend en vertrouwd zijn. Doen Nederlanders in het buitenland niet hetzelfde? Vieren wij niet ook Koninginnedag op de Nederlandse ambassade met ‘mede-Nederlanders’? En gaan wij niet ook op zoek naar wat vertrouwd is binnen vreemde, nieuwe structuren? Waarom nemen we anders pindakaas en hagelslag mee naar het buitenland?

Een nationalistisch sentiment dat zich vertaald in een ideologie, welke kan leiden tot een politieke beweging, is, in dit geval, de uitkomst van een jarenlange onderdrukking van een groep, een groep die zich in Nederland wil manifesteren, en (voor een deel) wil onderscheiden.

Machteld Pallandt heeft in oktober 2009 de opleiding Culturele Antropologie en Sociologie der Niet-westerse Samenlevingen aan de Universiteit van Amsterdam afgerond. Tijdens deze opleiding heeft zij vijf maanden aan de Bogazici Universiteit in Istanbul, Turkije, gestudeerd. “Gedurende deze periode is mijn interesse in het Koerdische vraagstuk gewekt. Voor mijn afstudeeronderzoek heb ik mij dan ook op Koerden gericht, weliswaar in Nederland.” In dit onderzoek diende de volgende vraag als leidraad: “Hoe en waarom ontstaan transnationalistische oriëntaties in de Koerdische diaspora in Nederland?” Al eerder schreef zij een aan dit onderwerp gerelateerde artikel voor Azady.

Bronnen:
[1] B. Anderson, Imagined Communities, 1991 [1983], Londen.
[2] T. Zwaan, Nationalisme als sentiment en ressentiment, 1996, In Het nut van Nederland; opstellen over soevereiniteit en identiteit. K. Koch & P. Scheffer (red). P. 69-85, Amsterdam.

Het onderwijs functioneert als de zichtbaarste norm van de gevoerde taal. Het verbeteren van schriftelijke stukken en toespraken wordt dan ook geassocieerd met de leraren en de samengestelde handboeken. Van studenten wordt verwacht dat zij hun schoolleven toewijden aan het leren van grammatica, spelling en andere taalvaardigheden.

Moderne scholen die gewoonlijk een structuuropbouw hebben van een primair, secundair of hoger onderwijs zijn gebaseerd op een uitgebreid gebruik van zowel geschreven als mondelinge taal. Voor het behalen van succes dient het onderwijs en het leerproces door middel van goede instructie te worden uitgevoerd. De intensiviteit van deze taalcursussen zijn in de lagere scholen intensiever en wordt in de hogere onderwijsinstellingen vaak uitgebreid.

Kenmerken van een onderwijssysteem

Het onderwijssysteem heeft, naast het verenigen en een normaliserende functie ook een grote invloed op het functionele en stilistische differentiatie van de taal. Met de functionerende en de stilistische differentiatie wordt het functioneren en de verscheidenheid in de (schrijf)stijl van de desbetreffende taal bedoeld. Dit is vooral van toepassing op hoger niveau, waar geavanceerde kennis ontwikkelt en onderwezen wordt. Zowel de taalkundige- als het intellectueel homogeniserende (dus gelijksoortige) functie maakt onderwijs tot een ideaal hulpmiddel voor politieke integratie en assimilatie van etnische minderheden. Vooral in ontwikkelingslanden is het moderne onderwijs een kolossale sociale instelling geworden die gewoonlijk niet ontvankelijk is voor moedertalen van minderheidsgroepen.

Het doel van Koerdisch onderwijs is de ontwikkeling van inheemse moedertalen te documenteren en de rol van de Koerdische taal te analyseren. Zowel de heersende overheden als de Koerden zijn zich bewust van de taalkundige en brede politieke implicaties van de Koerdische taal. Dit heeft een conflict veroorzaakt en zal een groot conflict blijven tussen bovengenoemde groepen. [1]

Noord-Koerdistan als voorbeeld

In deel I van dit artikel is te lezen dat Koerden in Noord-Koerdistan alleen toegestaan zijn om in privéomstandigheden Koerdisch te spreken. Echter, Turkije heeft de afgelopen jaren erg zijn best gedaan om toe te treden tot de Europese Unie. Hiervoor zijn een aantal heroverwegingen gemaakt die betrekking hebben op de Koerden, om deze toetreding te realiseren. Daarom is de meest significante kwestie van de afgelopen dertig jaar in Turkije, de kwestie van de rechten van de Koerden die binnen deze grenzen leven. Het belangrijkste doel waarvoor deze Koerden hebben gevochten is het recht om in het openbaar Koerdisch te kunnen spreken. De afgelopen zes jaar zijn echter wel beperkte rechten toegekend aan de Koerden voor met name privéonderwijs en het uitzenden in het Koerdisch. Zo zijn sommige universiteiten toegestaan om afdelingen te openen die zich bezig mogen houden met ‘Koerdologie’ en het godsdienstige directoraat treft voorbereidingen om de Koran naar het Koerdisch te vertalen. Dit heeft echter politieke redenen. [2]

Veel Koerden in Noord-Koerdistan vinden dit ontoereikend. Zo hebben veel Koerdische intellectuelen onlangs de Turkse overheid aangedrongen om gesubsidieerde openbare scholen toe te laten om in het Koerdisch te onderwijzen. Deze groep mensen hebben aangegeven dat het belemmeren van het leren van de Koerdische moedertaal in strijd is met de internationale mensenrechten. Veel Koerden zijn pessimistisch over het perspectief van de Koerden in het openbaar onderwijs omdat zij van mening zijn dat Turkije dit enkel overweegt om deel te kunnen nemen aan de Europese Unie. Anders zou er geen enkel vooruitgang geboekt kunnen worden. [2]

Europese Unie

Turkije probeert al langer lid te worden van de Europese Unie. Hiervoor voert het land verschillende hervormingen om bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting te beschermen. De Turkse overheid gebruikt het Verdrag van Lausanne als het belangrijkste stuk uit de wetgeving, om hun onschuld te verklaren. In dit verdrag, dat in 1923 ondertekend is, worden de Koerden officieel niet erkend als een minderheidsgroep en krijgen zij niet dezelfde rechten als de officieel vastgestelde minderheidsgroepen zoals de niet-moslims, de Grieken, Armeniërs en de Joden.

Hoewel de openbare scholen niet in het Koerdisch kunnen onderwijzen, zijn de Koerden in Noord-Koerdistan wel instaat gesteld om private scholen op te richten en in het Koerdisch te onderwijzen. In 2004 hebben een aantal van deze scholen hun deuren geopend. Echter, door gebrek aan leerlingen waren zij genoodzaakt te sluiten. De Turkse overheid vatte dit op als een teken dat Koerden niet in hun eigen taal wilden leren. Hierop debatteerden de Koerden dat zij ervan uitgaan dat het Koerdische taalonderwijs in private scholen veel moeilijker toegankelijker is voor leerlingen als de ouders ervoor moeten betalen. Voor openbare scholen hoeft er immers niet betaald te worden. [4]

Daarom hopen veel Koerden dat Turkije door zal gaan met de impuls om openheid te creëren om lid te worden van de Europese Unie. Zij hopen voor toenemende rechten voor de Koerdische taal in het openbaar onderwijs. [3]

Afsluitend kan geconcludeerd worden dat de Koerden in een moeilijke situatie zitten als het gaat om het behoud en ontwikkeling van de Koerdische taal. Dit, omdat de overheersende landen, zoals Turkije, middels diverse wegen druk uit proberen te oefenen op de Koerdische taal. Het blijft moeilijk om in de verschillende (politieke) strijden een eenzijdige standpunt in te nemen om het Koerdische onderwijs te beschermen. De politieke belangen van deze heersende overheden kunnen snel van standpunt veranderen waardoor de ontwikkeling van het onderwijssysteem abrupt verstoord kan worden.

Bronnen:
[1] Amir Hassanpour (1992). ‘Nationalism and Language in Kurdistan 1918-1985′
[2] Ankara, Erkan Yavuz. ‘Education in Kurdish language seems unlikely in Turkey’. Todays Zaman. 28 July 2009. Web. 19 Augustus 2009.
[3] ‘EU Membership Offers Hope for Turkey’s Kurds.’ Deutsche Welle. 15 December 2004. Web. 19 Augustus 2009.
[4] Schleifer, Yigal. ‘Opened with a flourish, Turkey’s Kurdish-language schools fold’. The Christian Science Monitor. 5 Oktober 2005. Web. 19 Augustus 2009.
[5] UN General Assembly, International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, 16 December 1966, United Nations, Treaty Series, vol. 993, p. 3. Beschikbaar op website UNHCR. Verkregen op 19 Augustus 2009.
[6] Foto’s: Unicef

De 21-jarige Fekar beschrijft een gevoel dat ik gedurende mijn vijf maanden durende veldwerk veel vaker gehoord heb. Het thuis voelen in Nederland, maar desondanks een sterke hang houden naar de Koerdische identificatie. Een identificatie die, zo is gebleken, in de diaspora in Nederland voor een groot deel gevormd wordt door een aantal belangrijke pijlers: opvoeding, taal, verwantschap, partnerkeuze, (verondersteld) gemeenschappelijk lijden, en dromen over Koerdistan.

Natievorming door middel van Hyves, Azady en verenigingen

Foto: Koerdische voetbalelftal tijden WK Amsterdam, Azady.nl.

Al deze manieren van identificeren met elkaar, en daarmee ook ‘de ander’, worden op verenigingen ge(re)produceerd. Verenigingen bieden een plek waar men samen kan komen en men dezelfde taal kan spreken. Daarnaast bieden zij vaak informatieavonden over Koerdistan, dans, en taallessen, en organiseren ze Koerdische feesten. Er wordt ondermeer gesproken over folklore, wanneer men het over Koerdische volksdansles heeft. Dit is typerend voor het etnisch nationalistisch discours volgens Sorenson.[1] Volgens hem benadrukt etnisch nationalisme het herstel van folklore, dans en de etnische keuken. Vaak wordt gedacht dat het overleven van een etnische groep afhankelijk is van de bescherming van deze fundamentele kenmerken. Het geeft de karakteristieken van een groep aan, die zich op deze manier onderscheidt van andere groepen.[1]

Naast de zogenaamde ‘offline’ verenigingen, bestaan er de laatste jaren ook ‘online’ verenigingen waar men elkaar kan opzoeken en haar/zijn kennis met betrekking tot Koerdistan kan vergroten. Deze online netwerken, zoals Azady, hebben de kracht om Koerdistan naar Nederland te halen, door middel van ondermeer het publiceren van beeldmateriaal dat voor iedereen, op elk tijdstip, toegankelijk is. Internet speelt een belangrijke rol in het proces van natievorming. Het biedt mensen een plek om samen te komen en zich met elkaar te identificeren op basis van gedeelde eigenschappen en symbolen, zoals de Koerdische vlag. Door discussies en beeldmateriaal wordt deze identificatie versterkt. Daarbij kan men via websites snel mensen mobiliseren voor activiteiten in het ‘echte leven’.[2]

[4]

Dit is ook terug te zien op vriendennetwerksites als ‘Hyves’, waarbij informatie snel verspreid wordt en men elkaar op de hoogte houdt van activiteiten in het echte leven. Daarbij kunnen offline sentimenten, online een nieuw leven in worden geblazen. Dit blijkt uit de oprichting van, en de virtuele oorlogsvoering tussen, de ‘Trots op Koerdistan’ hyve en de ‘Het is een feit dat Koerdistan niet bestaat. Turkije is van de Turken’ Hyve.

Wanneer mensen zich bezighouden met activiteiten in het voormalig thuisland, bestaat al gauw de veronderstelling dat zij niet ‘volledig’ geïntegreerd zijn in het zogenaamde gastland. In dezelfde sfeer horen we in Nederland steeds vaker de vraag of een dubbele nationaliteit wel aanvaardbaar is, omdat dit zou leiden tot een dubbele loyaliteit van migranten. Er heerst de impliciete aanname dat transnationale betrokkenheid en integratie tegenpolen van elkaar zijn en daarom niet naast elkaar zouden kunnen bestaan.[3] Het idee dat contact met het thuisland of met andere diaspora gemeenschappen een belemmering vormt voor identificatie met, en daarmee integratie in het gastland, overheerst. Mijn bevindingen laten echter zien dat transnationalisme en integratie wel degelijk samen kunnen gaan.

Het snijpunt: politieke integratie

Volgens Snel, Engbersen, en Leerkes kan de relatie tussen transnationale betrokkenheid en integratie op twee manieren bekeken worden. Ten eerste door te kijken naar het verband tussen transnationalisme en structurele integratie, waarbij het gaat om de deelname van migranten aan maatschappelijke instituties, zoals scholen en de arbeidsmarkt. Ten tweede door te kijken naar het verband tussen transnationalisme en sociale en culturele integratie, waarbij gekeken wordt in welke mate migranten informele contacten hebben met, in dit geval, Nederlanders, en in welke mate zij zich kunnen vinden in ‘typisch’ Nederlandse normen en waarden.[3] Ik zou hier zelf nog een derde integratievorm aan toe willen voegen, de zogenaamde politieke integratie, waarbij het gaat om de mate waarin migranten zich bezighouden met Nederlandse politiek. Hier wordt naar mijn mening namelijk de brug geslagen tussen transnationale belangen en integratie.

Zonder kennis van Nederland geen Koerdische kwestie op de kaart
Dat mijn informanten zowel structureel, sociaal en cultureel geïntegreerd zijn, blijkt uit hun participatie in het Nederlandse schoolsysteem en/of de arbeidsmarkt, en hun informele contacten, waarbij geen onderscheid gemaakt wordt tussen Koerden en Nederlanders. Hieruit blijkt dat transnationale oriëntaties en integratie met elkaar samen kunnen gaan. Politieke integratie laat mijns inziens echter zien dat zij niet alleen naast elkaar kunnen bestaan, maar ook met elkaar, waardoor er een snijpunt ontstaat.

Om in Nederland van zich te kunnen laten horen, moeten Koerden niet alleen op de hoogte zijn van ontwikkelingen in ‘Koerdistan’, maar ook van ontwikkelingen in Nederland. Zonder kennis van het laatste, is het vrijwel onmogelijk de Koerdische kwestie in Nederland op de kaart te krijgen. Het is daarom ook zo dat geen één van mijn informanten zich, door zich bezig te houden met de situatie in ‘Koerdistan’, niet bezig is met de ontwikkelingen in Nederland. Allen lezen nieuwsbronnen in verschillende talen en ook Nederlandse actualiteitenprogramma’s zoals NOVA worden met interesse gevolgd. Juist om Koerden meer in beeld te brengen is het noodzakelijk in te spelen op Nederlandse politieke structuren. Dat dit de laatste jaren meer gebeurd, blijkt ondermeer uit de oprichting van Rudaw.nl. Een Nederlands-Koerdische website die ondermeer door SP politicus H. van Bommel als bron wordt gebruikt in zijn weblogs. Daarnaast raken sommige Newroz vieringen in de diaspora steeds meer gepolitiseerd. Naast het traditionele karakter van de vieringen, wordt Newroz ook gebuikt om ‘de Koerdische situatie’ in Nederland onder de aandacht te brengen.

Koerdische parlement in ballingschap veroorzaakt rel Turkije, Nederland en VS

Het Nederlandse politieke klimaat wordt gebruikt om grensoverschrijdende kwesties, zoals het Koerdische vraagstuk, aan de kaak te stellen. Zo hebben Koerden in het verleden gebruik gemaakt van het Nederlandse politieke klimaat door in 1995 in Den Haag het Koerdisch parlement in ballingschap op te richten. Om dit te hebben kunnen doen, moesten zij zich verdiepen in de Nederlandse politieke en maatschappelijke structuren. Op deze manier maakten zij gebruik van het Nederlandse politieke klimaat om hun belangen te positioneren en aandacht te vragen voor de Koerdische zaak over grenzen heen. Zij slaagden hier ondermeer in doordat er een diplomatieke rel ontstond tussen Nederland en Turkije, en tussen Nederland en de Verenigde Staten, aangezien de laatste twee ervan overtuigd zijn dat het parlement in ballingschap gekoppeld is aan de PKK, welke zij als terroristisch beschouwen. De toenmalige minister van Buitenlandse zaken Van Mierlo stond de oprichting echter toe, zo lang men zich maar aan de Nederlandse wet zou houden.[5]

Grootste obstakel nog niet uit de weg geruimd

Koerden moeten mijns inziens verdergaan in het doordringen in het Nederlandse politieke domein. De laatste jaren is men op de goede weg. Koerden zorgen ervoor dat ze steeds meer in beeld komen, waardoor zij de bekendheid omtrent ‘de Koerdische kwestie’ vergroten. Hierdoor komt een verandering van de positie van Koerden in de voormalige thuislanden wellicht langzaam dichterbij. Het grootste obstakel in mijn ogen is echter nog het gebrek aan eenheid. Deze eenheid wordt wel veelvuldig geclaimd en velen onderstrepen dat eenheid onder Koerden nodig is om wat te kunnen bereiken, maar in de praktijk blijkt dit nog wel eens een probleem. Een gedeeld sentiment is niet genoeg om eenheid te creëren. Verenigingen varen ieder hun eigen koers en het verschil in dialecten in zowel spraak als geschrift, zorgen voor blokkades. Dit uit zich bijvoorbeeld in verschillende Newroz feestjes, op nog geen tweehonderd meter afstand van elkaar.

Zonder eenheid is het moeilijk daadwerkelijk iets te bereiken. Er moet aan deze eenheid gewerkt worden, wil de diaspora werkelijk van grote invloed zijn in het transnationalistische conflict. Ook al identificeert men zich op veel punten met elkaar en spelen verenigingen een belangrijke rol in het proces van natievorming, samenwerking en (dieper) doordringen in de politieke arena zijn twee belangrijke sleutels voor het bewerkstelligen van veranderingen.

Machteld Pallandt heeft in oktober 2009 de opleiding Culturele Antropologie en Sociologie der Niet-westerse Samenlevingen aan de Universiteit van Amsterdam afgerond. Tijdens deze opleiding heeft zij vijf maanden aan de Bogazici Universiteit in Istanbul, Turkije, gestudeerd. “Gedurende deze periode is mijn interesse in het Koerdische vraagstuk gewekt. Voor mijn afstudeeronderzoek heb ik mij dan ook op Koerden gericht, weliswaar in Nederland.” In dit onderzoek diende de volgende vraag als leidraad: ‘Hoe en waarom ontstaan (transnationalistische oriëntaties in de Koerdische diaspora in Nederland?’


Bronnen:
[1] Sorenson, J.,[i]Learning to be Oromo: Nationalist Discourse in the Diaspora,[/i]Social Identities, 1996, p.439-467.
[2] Eriksen,T.H,[i]Nationalism and the Internet. Nations and Nationalism[i],2007, p.1-17.
[3] Snel,E., Engbersen, G., Leerkes, A.,[i]Transnational Involvement and Social Integration[/i],Global Networks, 2006, p.285-308.
[4] http://www.hyves.nl
[5]www.volkskrant.nl, april 1995

We hebben Joanna enerzijds, een jong, naïef meisje dat het harde van de werkelijke volwassen wereld nog moet ontdekken en Sarbast anderzijds, die zijn leven welwillend heeft geofferd voor een nobel doel: zijn land bevrijden van de tirannie. Joanna heeft het er zwaar mee, wanneer hij haar niet de aandacht geeft waar zij zo naar hunkert. Zelf is ze opgegroeid in Bagdad, met een doofstomme Arabische vader en een Koerdische moeder. Toch voelt ze zich het meest thuis bij haar Koerdische familie. Ze bewondert Sarbasts strijdbaarheid en liefde voor Koerdistan, die zij ook onvoorwaardelijk deelt. Uiteindelijk trouwt ze met haar grote liefde, maar hiermee begint het echte avontuur pas. Ze gaat mee naar Koerdistan en wordt Peshmerga- vrouw, een bestaan dat minder sprookjesachtig is dan ze zich ooit had kunnen voorstellen. Ze overleven ternauwernood de gifgasaanvallen van Halabja en vluchten naar Iran. Vandaar uit vertrekken ze naar Engeland waar ze vandaag de dag nog wonen.

“Het leven van Joanna grijpt je bij de strot,” zegt een lezer als klantenbeoordeling op het internet. Dat is ongetwijfeld een groot succes voor een boek, wanneer gevoelens als deze bij een lezer opgewekt worden. Helaas is mijn strot niet zo hard gegrepen als deze fan, al heeft het verhaal mij ook niet geheel onberoerd gelaten. Mijn verwachting qua spanning in het verhaal bleek iets te hoog, al werd deze tegen het einde aan wel enigszins tegemoetgekomen door een brok-in-de-keel-moment.

“Haar enige zekerheid was de dagelijkse onzekerheid.”

Wat mij namelijk pas echt heeft doen inleven in de hoofdpersoon en me ook over mijn eigen leven aan het denken heeft gezet, was hoe zij haar periode van zwangerschap moest doormaken. Als meisje zijnde brak mijn hart voor het leed dat ze moest doorgaan, zonder medicatie, zonder fatsoenlijke zorg, moeder, liefde of troost. Haar enige zekerheid was de dagelijkse onzekerheid. Als drager van een nieuw leven van eigen vlees en bloed moest zij extra voorzichtig zijn met haar eigen lichaam, die ze tot dusver tamelijk roekeloos in gevaarlijke situaties heeft gestort. Samen met Sarbast zijn ze bannelingen, gevlucht uit eigen land via hachelijke smokkelpaden en terechtgekomen in een land waar ze evenmin welkom zijn. De vijand van mijn vijand is mijn vriend, dachten ze toen ze in Iran kwamen. Dat viel helaas vies tegen en dit schoven de Iranezen niet onder stoelen of banken. Joanna moet bevallen en in het ziekenhuis wordt ze door de vroedvrouwen niet geholpen en de verpleegster is extra ruw met haar, alsof ze haar woede op Irak en Saddam Hoessein op haar wil afgooien. Pijnstillers krijgt ze niet, die zijn voor de Iranezen.

Een moment als deze maakt de lezer met een koude douche bewust van het werkelijke leed tijdens oorlog: niet per se bommen en verwondingen die een mens lichamelijk aftakelen, maar des te meer het geestelijke, waarbij de mens zijn vermogen tot menselijkheid en medeleven dreigt te verliezen door demonisatie van‘de vijand’.

“Ik geef om mensen”

Joanna’s waargebeurde verhaal wordt verteld door internationale bestsellerschrijfster Jean Sasson. “Ik geef om mensen,” luiden de eerste zinnen op de officiële website van de Amerikaanse. “Wanneer ik onrecht zie, moet ik ertussen springen.” Dit blijkt wel uit haar bibliografie, dat voornamelijk gevuld wordt door aangrijpende levensverhalen van vrouwen uit het Midden-Oosten, zoals Joanna.

Het taalgebruik dat de schrijfster hanteert om het verhaal te vertellen is voornamelijk prozaïsch, wat het makkelijk door doet lezen. Het zwaarmoedige verhaal wordt op deze manier enigszins gebalanceerd doordat er simpel taalgebruik gehanteerd wordt.

“Immens waardevol verhaal”

Misschien is juist het feit dat het niet Joanna zelf is die haar verhaal verwoordt wat lichtelijk af doet aan het algehele meesleepgehalte van het verhaal. Anderzijds kan het ook het feit dat het boek vanuit het Engels is vertaald geweest zijn dat hier een rol in heeft gespeeld. Dit neemt echter niet weg dat het op papier zetten en op deze wijze het vereeuwigen van dit verhaal immens waardevol is, opdat niet vergeten wordt wat het Iraakse volk tijdens Saddam’s regime heeft moeten doorstaan. Hierbij moet in gedachte gehouden worden dat dit verhaal slechts een fractie is van de gruwelheden die tijdens zijn bewind dagelijkse kost vormde voor de burgers.

Voor degenen die geïnteresseerd zijn in Koerden en de levens van de burgers onder het regime van Saddam Hoessein is dit dan ook een waardevol exemplaar om in de kast te hebben staan. Voor Da Vinci Code volgers, Harry Potter fans of zij die alleen spannende thrillers liefhebben zal dit boek helaas weinig verzadigend zijn.

Jean P. Sasson, ‘Liefde in een verscheurd land’, A.W. Bruna LeV., 370 p., € 17,95

De Koerdische taal is een Indo-Europese taal, dat ook wel eens gerelateerd wordt aan de Perzische taal (Farsi). Het heeft totaal geen relatie met de Turkse en de Arabische taal. Binnen deze taal, dat gebruikt wordt door de miljoenen Koerden verspreid over de landen Turkije, Iran, Irak en Syrië, zijn verschillende dialecten te onderscheiden. Een voorbeeld hiervan is Kurmanji. Dit dialect wordt vooral door de Koerden in Noord- en West-Koerdistan gebruikt. Echter, doordat de Koerden geen beschikking hebben over internationaal erkende grenzen, wordt het Koerdisch beïnvloed door de heersende taal dat in de betreffende regio’s gesproken wordt. Ondanks alles blijven de Koerden de Koerdische taal behouden. Steeds vaker wordt er, zowel in als buiten Koerdistan, geprobeerd om de Koerdische taal te stimuleren. Zo brengt de Koerdische media, door middel van zowel filmmateriaal als artikelen, veel Koerden in staat om intensiever om te gaan met de Koerdische taal .[1]

Koerdische educatierechten in Oost-Koerdistan

De Koerden in Oost-Koerdistan (West-Iran) worden constitutioneel beroofd van hun rechten voor de educatie van hun moedertaal. De grondwet uit het jaar 1979 bepaalt het volgende: “Officiële documenten, correspondentie en verklaringen evenals handboeken zullen in de Perzische taal en het Arabische handschrift worden geschreven.” Hoewel dit artikel “het onderwijzen van de etnische literatuur in de scholen samen met de Perzische taal” centraal staan, heeft het Islamitische regime geweigerd om dit uit te voeren. Dit kan verklaard worden met behulp van het feit dat het inheemse taalonderwijs het belangrijkste doel van de Koerdische nationalisten is. De Koerden beschouwen het onderwijs als de overleving van de Koerdische taal en natie. Zo beschouwden de twee Koerdische apostelen van het Koerdische nationalisme, Ahmadi Khani (1650-1706) en Haji Qadiri Koyi (1817-1897), de pen en het zwaard als de belangrijkste elementen voor een Koerdische staat. Onder de politieke omstandigheden in de jaren ’70 bood de taalkundige afdeling van de universiteit van Teheran, in het kader van een aanbeveling van de toenmalige overheid, twee cursussen voor de Koerdische taal aan .[2]

Koerdische educatierechten in Zuid-Koerdistan

In Zuid-Koerdistan is onderwijs sinds de oprichting van de Iraakse staat door de Britten een onderwerp van veel strijd geweest tussen de Koerden en de centrale regering. Onder de Britse occupatie en mandaat (1918-1932) hebben de Koerden Koerdisch onderwijs op alle niveaus (basis-, middelbaar- en hoger onderwijs) geëist. Hoewel de rechten van de Koerden destijds wel erkend werden en de Britse mandaten het gebruik van Koerdisch als “officiële taal van de scholen” verzekerden, bleef de educatie van de Koerdische taal beperkt tot een aantal basisscholen. Echter, de Koerden streefden naar meer scholen, ook op middelbaar- en hoger niveau, om de Koerdische taal te onderwijzen. Hier verzette Groot-Brittannië zich fel tegen. Er werd zelfs geweigerd om de Koerdische taal naast de Arabische taal in het secundaire en het hoger onderwijs toe te staan. In het opgestelde beleid stond vast dat de Koerden moesten integreren in de Arabische staat en dat de consolidatie van het Koerdisch nationalisme voorkomen moest worden. In de periode 1961 – 1975 ontstond een gewapend verzet waardoor de regerende overheid genoodzaakt werd om zowel secundair- als universitair onderwijs, weliswaar in een beperkte mate, aan te bieden. Begin jaren ’90 werden alle boeken in het secundaire onderwijs vertaald naar het Koerdisch. Ondanks deze vooruitgang leed het onderwijssysteem aan het gebrek aan financiële middelen, onderwijsmaterialen en trainingsprogramma’s voor leraren.[2]

Koerdische educatierechten in West-Koerdistan

In West-Koerdistan kende men tijdens de Franse mandaat (1920 – 1946) een aangename vrijheid van schrijven, uitgeven en uitzenden in de Koerdische taal. De Koerden mochten van de Syrische overheid tot en met 1937 boeken en tijdschriften uitgeven. In 1937 kwam hier drastisch verandering in, nadat de Koerden opkwamen voor de onafhankelijkheid van Syrië. [3] Tijdens de Tweede Wereld Oorlog (1941 – 1946) werd het weer toegelaten om Koerdische radioprogramma’ s op te richten. In de jaren ’30 en ’40, verschenen meerdere Koerdische radioprogramma’s en werden dertig boeken in de periode 1925 – 1959 gepubliceerd. Na de onafhankelijkheid van Syrië, halverwege de jaren ’50, werden de Koerdische publicaties vernietigd door de heersende overheid. De scholen in de Koerdische gemeenschap kregen strikte taalinstructies, waardoor zij niet meer instaat waren om in een andere taal dan de Arabische te onderwijzen. Dit geldt tegenwoordig nog steeds.[4]

Koerdische educatierechten in Noord-Koerdistan

In Turkije is de onderdrukking van de Koerdische taal een Turkse gevoerde beleid sinds de komst van Attaturk en de vastgestelde grondwet van 1923. De ontbering van taalkundige rechten werd in 1982 vastgesteld in zowel de Turkse grondwet als verschillende andere wetten. Voorbeelden van artikelen die in deze grondwet zijn opgenomen en die de Koerdische invloeden moeten tegenhouden zijn;
- De Turkse staat, samen met zijn territoria en haar bevolking zijn een ondeelbaar geheel (art. 3).
- Iedere individu dat verbonden is met de Turkse staat door burgerschap is een Turk (art. 66, paragraaf I).
- Een taal dat verboden is door wetgeving mag niet gebruikt worden voor publicaties, het uitwisselen van ideeën en opinies. Dingen zoals geschreven of geprinte materiaal, opnames, banden, videobanden en andere vormen van expressie, die het verbod overschrijden zullen in beslag worden genomen (art. 26/3).
- Er mogen geen publicaties of uitzendingen worden vrijgegeven in iedere taal dat verboden is door de wetgeving (art. 28/2).
- In de educatieve instituties mogen de burgers van Turkije behalve de Turkse taal in geen enkel andere taal, als moedertaal, worden onderwezen (art. 42/9).
De Koerden werden daarom in de gelegenheid gesteld om alleen in privéomstandigheden Koerdisch te spreken. Tegenwoordig mogen de Koerden in hun huizen en privéterreinen Koerdisch spreken en/of zingen. Zij mogen echter niet klagen over het feit dat zij buiten hun huizen om niet in het Koerdisch mogen praten. Dit zou terroristische propaganda zijn tegen de Turkse staat. Veel Koerden zijn om deze reden opgepakt en gemarteld, omdat zij zich bezig zouden houden met separatisme.[5]

Bronnen:
[1] Chyet, M., Hassanpour, A., Skutnabb-Kangas, T. (1996). The non-Education of Kurds: A Kurdish perspective. In: International review of education, Volume: 42, nummer: 4, pp: 367-379
[2] Hassanpour, Amir. 1992. Nationalism and Language in Kurdistan, 1918-1985. San Francisco: Mellen Research University Press.
[3] Middle East Watch. 1991. Syria Unmasked: The Suppression of Human Rights by the Asad Regime. New Haven and London: Yale University Press.
[4] Sheikhmous, Omar. 1993. Die Situation der Kurden in Syrien. In: Internationaler Verein ffir Menschenrechte in Kurdistan (hrsg.), p.59-64.
[5] MOnch-Bucak, Yayla. 1990. The Kurdish Language in Turkey. Repression and Cultural Resistance. Plural Societies XXI: p.75-87.