Foto: Leila Bedirxan

Het klinkt als een sprookje, een beetje als iets uit de 1001-nacht vertellingen. Een Koerdische danseres, een geschoolde danseres. Zij ging in Zwitserland naar de danscademie en aan de slag in het altijd hippe Parijs. Leila Bedirxan was haar naam. Zij volgde haar passie, en oefende deze uit, behorende tot de crème de la crème van haar tijd. In de jaren dertig van de vorige eeuw, een tijdperk dat wij het beste kennen van de prachtige zwart-witplaatjes. Sierlijke foto’s, van chique vrouwen die op een artistieke, vertellende manier, iets bij te dragen hadden aan het internationale culturele erfgoed. Met de faam van een Hollywoodster, zo gonsde het verhaal van Leila Bedirxan door het Westen.

Leila Bedirxan was de dochter van Abdul-Razzaq Bedirxan, de laatste heerser (Emir) van Koerdistan. Als hoog opgeleide staatsman had Leila’s vader veel invloed op het leven van zijn dochter, vooral op artistiek vlak. Zo was Abdul-Razzaq Bedirxan de enige Koerdische leider die thuis in bezit was van een piano. Leila werd geboren in Constantinopel, het huidige Istanboel. Na de dood van haar vader vertrok de jonge Leila samen met haar moeder, Henriette Horni, naar Egypte. In Egypte ontdekte zij haar liefde voor dansen.
Later studeerde Leila muziek en geneeskunde in Zwitserland. Ze was een kenner van Oosterse muziek en dansen, maar had ook grote kennis van Europese muziek en beeldende kunst, zoals ballet.

Vanaf 1930 danst Leila voor publiek in Amerika, België, Nederland, Zwitserland, Spanje, Frankrijk en Italië. Zoals beschreven in het boek ‘Modern Dance in France’, behoort Bedirxan tot de dansers, uit de Parijse scene met een ‘exotische’ traditie. Haar Koerdische en Perzische dansstijlen werden toentertijd reeds als zodanig bestempeld. Als het ware stonden deze gerelateerde stromingen als haar ‘specialisme’. Bedirxan wordt in één adem genoemd met de andere groten van haar tijd.

Foto: Prinses Leila tijdens een optreden in het La Scala Theater. De jurk die Leila hier draagt is speciaal voor haar ontworpen door de Franse modeontwerper Paul Poiret.

Karwan Omar, Westers choreograaf, studeerde aan dezelfde academie als Bedirxan en is, net als zij, afkomstig uit Koerdistan. Hij beaamt het feit dat het belangrijk is wat de dansende prinses vroeg in de vorige eeuw heeft gedaan. “In haar tijd droeg zij met haar dans Oosterse culturen over. Hiermee onthulde Bedirxan met dans als het ware een uitheemse taal.”, vertelt hij. ‘Zelf vertel ik met dans vanuit lichaamstaal, ongebonden aan grenzen. Tegenwoordig is het belangrijker je talent te tonen, onafhankelijk van je achtergrond.”

Ook vertelt hij dat er na Leila Bedirxan niet weer een Koerd is opgestaan, zoals zij. Hij vindt het spijtig dat de Koerdische dans onderontwikkeld is gebleven als podiumkunst, terwijl het in Leila’s tijd nog een plek had op de belangrijkste podia.
In enkele shows die Leila in Parijs uitvoerde werd naast Koerdische dans ook muziek opgenomen, zoals in 1935 bij het Centre Marcelin Berthe Lot. Zij gaf daar meerdere malen voorstellingen, begeleid door een orkest. De shows werden bijgewoond door Franse beroemdheden, intellectuelen en kunstenaars. Behalve dat zij haar danskunsten vertoonde, heeft zij orkesten gedirigeerd, die speciaal voor de uitvoeringen Koerdische symfonieën speelden.

Bronnen:
- KurdishGlobe, Leila Bedirxan: A Kurdish dancing star and music icon in Europe, 2007
- KURDISTAN In the Shadow of Kurdish History, van Susan Meiselas
- Modern Dance in France (1920-1970). An Adventure. Van Jacqueline Robinson
- Paris Midi, 16 december 1932
- Interview met Karwan Omar, 3 augustus 2010

In de jaren zestig, tegelijkertijd met de opleving van de feministische beweging, kwam de belangstelling voor de Internationale Vrouwendag weer terug. Sinds de jaren ’70 wordt hier dan ook jaarlijks aandacht aan besteed. In 1978 werd 8 maart door de Verenigde Naties als feestdag erkend. Sindsdien vieren veel vrouwenverenigingen in Nederland op 8 maart de Internationale Vrouwendag. De boodschap van deze dag is om de gemeenschappelijke strijdpunten van de vrouwenbeweging kenbaar te maken (Vunderink, 1989). Dit wordt zowel landelijk als internationaal georganiseerd aan de hand van diverse activiteiten. Tegelijkertijd komt het vijfduizend kilometer verderop dagelijks voor dat vrouwen zich onderdrukt voelen. De dag van 8 maart wordt door enkelen van hun herinnerd als de dag dat zij ervoor kozen om er een eind aan te maken…

Schrikbarende cijfers

Het geweld tegen en onder de vrouwen is in Zuid-Koerdistan nog schrikbarend hoog. Een onlangs verschenen rapport van het directoraat voor vrouwengeweld, onder toezicht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken laat zien dat het aantal misdrijven tegen en onder de Koerdische vrouwen nog steeds zorgwekkend hoog is. Zo blijkt dat er in 2009 rondom Hawler- en het Soran district 37 vrouwen om het leven zijn gebracht. In het zelfde jaar werden 29 vrouwen in de regio Slemani en Garmian omgebracht. Rondom de regio Duhok ging het om 19 vrouwen. Dezelfde cijfers laten voor 2008 zien dat het in Hawler- en Soran district 52 vrouwen om het leven zijn gebracht. In Slemani en Garmian ging het, net zo als in 2009, om 29 vrouwen. Tenslotte blijkt dat in hetzelfde jaar 23 vrouwen om het leven zijn gebracht in de regio Duhok.

Dit is echter niet alles. Zo worden vrouwen niet alleen omgebracht, maar kiezen veel vrouwen er zelf voor om zich, op een verschrikkelijke manier, om te brengen, namelijk door middel van zelfverbranding. Het blijkt dat in 2009 maarliefst 414 vrouwen zich verbrand hebben. Dit waren er 151 vrouwen in Hawler, 188 in Slemani en Garmian en 75 in de regio Duhok. In vergelijking met 2008 gaat het hier om een stijging, aangezien er in dat jaar (2008) 382 gevallen van zelfverbranding geregistreerd zijn. Dit waren 163 gevallen in Hawler, 161 gevallen in Slemani en Garmian en ten slotte 58 gevallen in de regio Duhok.

Foto: Volkskrant

Vooral jongere, geschoolde vrouwen

Uit het artikel blijkt dat hier gaat om vrouwen met uiteenlopende kenmerken die er toch ervoor kiezen om een eind te maken aan het leven. Anderen zijn zich juist niet bewust van het feit dat zij gevaar lopen, maar die toch door middel van een misdrijf om het leven worden gebracht. Toch zijn er een aantal kenmerken die dankzij het onderzoek, een beter beeld geven van een gemiddelde vrouw die uiteindelijk slachtoffer wordt van (eergerelateerde) geweld.

Gebleken is dat ruim de meerderheid van deze vrouwen tussen de 14-31 jaar oud zijn. Slechts een klein deel van de slachtoffers zijn ouder dan 31 jaar. Opvallend is dat bijna driekwart van deze vrouwen enige vorm van educatie hebben gevolgd, waardoor zij als geschoold geregistreerd worden. Ondanks de kansen die educatie met zich mee kan brengen, belanden deze vrouwen dus in situaties waar zij zich niet meer uit kunnen redden. Dezelfde groep vrouwen (bijna 75%) plegen zelfmoord, terwijl de overige slachtoffers om het leven worden gebracht door, in de meeste gevallen, familieleden.

Ook is opvallend is dat ruim driekwart van de verbrandde vrouwen in het ziekenhuis aangeven dat zij zichzelf niet verbrand hebben. In plaats hiervan wordt het lot meestal als reden van verbranding opgegeven. Een verklaring hiervoor zou eer kunnen zijn. Zodra een vrouw met een zelfverbrandingspoging, met géén dood tot gevolg, opgevangen wordt komt eer en angst in beeld. Eer omdat men niet wil laten merken dat zij het slecht hebben of enige vorm van problemen binnenhuis zijn. En angst omdat de slachtoffers, in de meeste gevallen, bang zijn voor de familie en verdere misbruik. Helaas overlijdt ruim de helft van deze vrouwen.

Maatschappij is veroorzaker én oplossing

Steeds meer vrouwen worden door diverse organisaties opgevangen totdat zij er beter aan toe zijn. Slechts een klein deel van de misdrijven in 2009 (± 10%) is opgelost en blijft de meerderheid onder toezicht van lokale overheden. De niet omgekomen vrouwen belanden uiteindelijk weer bij de familie (± 75%), maar worden wel gedurende een vastgestelde periode intensief onder toezicht gehouden.

In de tussentijd gaan wij hier door met de feestelijke activiteiten, zien wij hoogopgeleide vrouwen toespraken geven, kijken we op tegen de succesvolle idolen, maar laten we de hulpzoekende vrouwen meestal buiten beschouwing. Iedere vrouw die aan enige vorm van dood of zelfverbranding denkt is er één te veel. De oorzaken van deze misdrijven liggen erg gevoelig in de Koerdische cultuur. Daarom is het vinden van een goede oplossing nog moeilijker. De maatschappij is in dit geval de veroorzaker én de oplossing voor dit probleem onder vrouwen. Het bieden van meer rechten, opheffen van taboes en vooral meer praten zou een hoop veranderingen in de positieve zin teweeg kunnen brengen. Immers, ieder mens is voor een vreedzame samenleving. Daarom zou men niet alleen op 8 maart, maar tijdens alle 365 dagen van het jaar moeten stilstaan bij hoe we elkaar moeten respecteren.

Bronnen:
[1] Roeleke Vunderink in Vrouwenlexicon. Tweehonderd jaar emancipatie van A-Z. Onder redactie van Hedy d’Ancona, Annemarie Kloosterman, Selma Leydesdorff, Anja van Oostrum, Dorien de Wit en Maggy Groenewald-Froger (eindredactie). Utrecht, uitgeverij Het Spectrum, 1989, (Scala-reeks).
[2] Directorate of trace violence against women (2009). Yearly Regional Report for 2009 “Social condition of women in Kurdistan Region”. Presidency of ministerial council Ministry of Interior, Hawler.

De oorzaken

Er zijn wellicht verschillende oorzaken die leiden tot zelfverbranding door vrouwen in Zuid-Koerdistan. De belangrijkste oorzaken zijn samengevat:
Allereerst, de sociale en culturele opvattingen over de rol van de vrouw. In dergelijke vrouwen beperkende cultuurbegrippen is er nauwelijks ruimte voor een vrouw om zich op vrije voet te kunnen ontwikkelen. De onderdrukkingen en het ontnemen van de persoonlijke identiteit van de vrouw leidt tot ernstige psychische gevolgen. De zelfverbranding is een vlucht uit dit beperkte leven en tegelijkertijd een reactie op onderdrukkingen die op vrouwen gericht zijn.

Ten tweede zijn de economische belemmeringen binnen de Koerdische gezinnen ook een van de oorzaken voor zelfverbrandingen. De armoede heeft ernstige gevolgen, vooral in een maatschappij dat zich tot een consumptiemaatschappij aan het ontwikkelen is. Het grootste probleem hier is de economische afhankelijkheid van de Koerdische vrouwen. Het merendeel van de slachtoffers is namelijk economisch afhankelijk van hun mannelijke gezinsleden, waardoor zij niet in staat zijn om hun eigen wensen en behoeftes te vervullen.

Een andere belangrijke oorzaak is de hoge percentage van analfabetisme in Koerdistan, met name onder de vrouwelijke populatie, wat leidt tot gebrek aan dialoog binnen de gezinnen. Dit leidt tot onwetendheid, het niet realiseren van eigen rechten en plichten en niet op de hoogte zijn van instanties voor vragen over gezinsproblemen en dergelijke.

Verder veroorzaakt de kloof tussen conservatisme en modernisme binnen de Koerdische maatschappij veel maatschappelijke problemen, vooral onder de zwakke groeperingen zoals vrouwen. De Koerdische samenleving wordt vooral beheerst door conservatieve normen, welke beperkte gedragscodes voorschrijven voor de individuen binnen de maatschappij. De opkomst van de technologie, de golf van globalisatie en het openstellen van de grenzen hebben deze conservatieve normen gebroken. Deze ingewikkelde toestand is gebeurd op een tijdstip dat de Koerdische maatschappij er nog niet klaar voor was, en jammer genoeg zijn vooral vrouwen die al een zwakke positie hadden binnen de maatschappij hier slachtoffer van geworden.

Tot slot hebben het gebrek aan gender-gevoeligheid en professionalisme van de publiekelijke instellingen ook een zeer negatieve invloed gehad op de ‘zelfverbrandingpraktijken’. Hieronder wordt meer aandacht aan dit punt besteed bij het bespreken van de rol van de overheid en de media in Zuid-Koerdistan.

De rol van de Koerdische overheid

Een fenomeen als ‘zelfverbranding’, waardoor honderden vrouwen en meisjes omkomen, is te groot om het slechts over te laten aan de vrouwenorganisaties en de NGO’s (Non-Gouvernmentele Organisaties). Het is de taak van de overheid om drastische maatregelen te nemen om dergelijke praktijken te verminderen. Echter, de passieve houding van de Koerdische overheid en de langzame maatregelen hebben tot nu toe nauwelijks resultaat geboekt om deze pijnlijke praktijk te verminderen. Het Koerdische Parlement is tot nu toe niet eens bijeengekomen om specifiek deze praktijk te bespreken![5]De vertegenwoordigers van de bevolking zijn niet op de hoogte van de gevaarlijke gevolgen van deze praktijk op zowel de Koerdische maatschappij als op de Koerdische reputatie naar buiten toe! Deze passiviteit van de overheid kan niet los worden gezien van het gebrek aan gevoeligheid met betrekking tot geslacht (gender sensitiviteit) binnen de overheidsinstanties. Geweld tegen de vrouw, onder andere ook in de vorm van ‘zelfverbranding’ wordt beschouwd als slechts een privéprobleem waar de overheid weinig aan kan doen. Wij hebben echter met grote maatschappelijke problemen te maken, die drastische, preventieve maatregelen behoeven. De zelfverbrandinggevallen zijn niet louter persoonlijke problemen, het is echter uitgelopen tot een soort van epidemie binnen de Koerdische maatschappij die preventieve en effectieve maatregelen nodig heeft.

De rol van de Koerdische media

Met betrekking tot de vrouwelijke zelfverbrandinggevallen is de Koerdische media vooral in de vorm van nieuwsberichtgeving of reportage omgegaan met deze gevaarlijke vorm van zelfmoord. Deze berichten vinden vaak plaats op de eerste pagina’s van de kranten of op webpagina’s. De Wereld Gezondheid Organisatie (WGO) heeft speciale journalistieke richtlijnen opgesteld over op welke wijze zelfmoordberichten gepubliceerd moeten worden.[6] Een van de belangrijkste richtlijnen is dat een zelfmoordbericht niet als een sensationele en aantrekkelijke titel, en vooral niet op de eerste pagina geplaatst mag worden. Ook moet erbij vermeld worden dat het slachtoffer psychische problemen had. Deze richtlijnen hebben tot functie het verminderen van een eventuele kans dat anderen dezelfde soort zelfmoordpoging na zullen doen. Over Zuid-Koerdistan is er echter een sterke mening dat de herhaalde gevallen van zelfverbrandingen juist komen door de media. Dit blijkt vooral het geval te zijn bij de jongere slachtoffers.
Onderwerpen als geweld tegen de vrouw en vooral ‘zelfverbranding’ zijn en mogen echter geen middel voor de media worden om de overheid mee af te kraken. Dit zijn serieuze maatschappelijke problemen die elke individu beïnvloeden. Het is de verantwoordelijkheid van alle publiekelijke instellingen om voorzichtig deze problemen aan te kaarten. De Koerdische media had zich wellicht daarom beter kunnen focussen op de educatieve campagnes met het doel om dergelijke praktijken af te keuren door de boodschap uit te dragen dat ‘zelfverbranding’ verwoesting van de maatschappij betekent en niet het oplossen van een persoonlijk probleem.

Conclusie

De herhaaldelijke gevallen van zelfverbranding weerspiegelen de langdurige zwakke positie van de Koerdische vrouwen binnen de maatschappij. Dit is het resultaat van talloze sociale en culturele onderdrukkingen, die niet langer acceptabel zijn volgens de moderne normen. De oorzaken achter de zelfverbrandingen zijn niet zo eenvoudig om binnen een jaar of twee op te lossen. Deze oorzaken hebben duurzame maatregelen nodig, die gesteund moeten worden door de overheid en andere publiekelijke instellingen. Naast de introductie van vrouwvriendelijke wetsbepalingen, is er professionalisme op het gebied van gender- gerelateerde zaken nodig. Hiervoor is de samenwerking tussen de overheid, media, academici, de vrouwenorganisaties en andere NGO’s noodzakelijk. Het moet eindelijk doordringen dat zelfverbranding het verspillen van een belangrijke energiebron binnen de Koerdische maatschappij betekent. Een energiebron die nodig is om een gezonde en bewaakte nieuwe generatie voort te brengen!

Bronnen:
[1] Senay, S. (2008). Self burning of women, the disaster of a failed society. Xebat daily Journal, nr. 2799, 26 March 2008
[2] Groohi, B., Mackay Rossignol, A., Barrero, S. P. & Alaghehbandan, R. (2006). Suicidal Behavior by Burns Among Adolescents in Kurdistan, Iran: Crisis, Vol. 27(1)
[3] Bagli, M & Sev’er, A. (2003). Female and Male Suicides in Batman, Turkey: Poverty, Social Change, Patriarchal Oppression and Gender Links; Women’s Health and Urban Life, An International and Interdisciplinary Journal, Issue 2(1)
[4] Yahya, C. (2009). The Kurdish Women ‘Self Burning’ cases in the context o Women’s Human Rights. Ministry of Human Rights publication, nr.25, Kudistan
[5] Yahya, C. (2009). The Kurdish Women ‘Self Burning’ cases in the context o Women’s Human Rights. Ministry of Human Rights publication, nr.25, Kudistan
[6] WHO. (2000). Guidelines on Preventing Suicide for journalists and other professional groups

“Zes dagen vrij”

Mijn eerste ontmoeting met Henar was in één van de drukke straten van Stockholm. Hoe lang woon je in Zweden?, is de gebruikelijke vraag die alle buitenlanders elkaar stellen als ze elkaar voor het eerst ontmoeten. “Zes dagen”, zei ze met een zucht van opluchting. Zes dagen leek mij te kort voor iemand die al een Zweedse paspoort heeft. “Maar hoe bedoel je”, vroeg ik haar weer. ”Ik heb de afgelopen vijf jaar de hel beleefd met mijn man in Zweden. Sinds zes dagen ben ik terug uit Koerdistan en gescheiden van mijn man. Sinds zes dagen voel ik dat weer leef”, zegt Henar terwijl ze begint te snikken.

“Ik was zijn slaafje”

In Zweden heeft Henar de afgelopen vijf jaar praktisch in gevangenschap geleefd. Studeren, naar buiten gaan en vrienden zien waren haar wereldvreemd. “Maar de constante fysieke mishandeling was het ergste”, zegt ze. “In een Europese land durfde ik mijn man niet voor de rechter te slepen. Ik was bang dat hij in het nieuws zou komen en de Koerden ten schande zou brengen.”

“Eén kogel”

Begin deze zomer ging Henar met haar man terug naar Koerdistan. Na een paar weken kreeg zij van haar man te horen dat ze niet terug mocht gaan naar Zweden. Ze moest een hoofddoek dragen en mocht niet meer naar buiten gaan. “Dit terwijl niemand van zijn familie een hoofddoek draagt”, aldus Henar. Haar paspoort heeft ze in de tuin moeten begraven, omdat ze bang was dat haar man haar paspoort zou innemen. Toen zij hem duidelijk maakte dat ze niet van plan was om in Koerdistan te blijven, begon de ellende. Ze werd dagenlang mishandeld. Haar gezicht werd verminkt en overal had ze blauwe plekken op haar lichaam. Aangifte doen bij de politie zat er ook niet in. “Zodra ik naar de politie zou gaan, zou hij mij met één kogel afmaken”, vertelt Henar.

Vluchten

Na wekenlang herstel, wilde Henar vluchten. Veel familieleden heeft ze niet meer in Koerdistan, omdat de meeste van hen in Zweden wonen. Via kennissen boekte ze een ticket naar Stockholm om vervolgens via het internationale vliegveld van Hawler terug te gaan naar Zweden. Alles leek goed te gaan, totdat ze bij het inchecken werd tegengehouden door de gendarmerie. U mag niet weg, omdat een aanklacht tegen u is ingediend vanwege het stelen van eigendommen van uw man, kreeg ze te horen. “Op dat moment brak de hel los”, vertelde Henar, “omdat ik wist wat me te wachten stond als ik oog in oog zou staan met mijn man”. Officiële papieren van de gendarmerie heeft ze overigens nooit te zien gekregen. Ze moest maar op de woorden van de politiechef geloven dat ze niet weg mocht, en haar paspoort moest ze inleveren.

Alles voor het Westen

Na een dagje op het politiebureau te hebben gezeten, kwam de politiechef met een opmerkelijk voorstel: “Je krijgt je paspoort nu terug als je scheidt van je man en met mij trouwt, zodat ik ook naar Zweden kan gaan”. “Maar omdat iedereen te koop is in Koerdistan, kon ik uiteindelijk mijn paspoort terugkrijgen na het betalen van smeergeld”, vertelt Henar met enige ironie. Na het smeergeld betaald te hebben, krijgt Henar een officiële brief van de rechter dat ze vrij is van alle beschuldigingen. Haar paspoort heeft ze terug en ze bereidt zich voor op de tweede vluchtpoging.

Tweede vluchtpoging

Voor de tweede keer probeert Henar via dezelfde vliegveld terug te gaan naar Stockholm. En daar ontmoet ze weer de politiechef die zo graag naar Zweden wilde. Ondanks een brief van de rechter waarin staat dat Henar vrij is van eerdere beschuldigingen, krijgt ze van de politiechef te horen: “We hebben net een telefoontje gekregen dat u niet mag reizen via deze vliegveld”. Radeloos en helemaal uitgeput keert Henar terug naar een schuiladres waar ze niet gevonden kan worden door haar man. Uiteindelijk slaagde Henar erin om via smokkelaars terug te keren naar Zweden, het land waar Henar officieel burger is.

Drie belangrijke constateringen

Het verhaal van Henar staat niet op zichzelf. Het laat zien dat er geen wetten gelden in Koerdistan. De hoeders van de wet, de politie, lappen de regels aan hun laars en staan ten alle tijden boven de wet. In een mannen-maatschappij zijn de mannen er voor elkaar en met elkaar en vrouwen worden nog altijd als zwakkelingen gezien. De rechtelijke macht in Koerdistan deugt voor geen meter. Hoe kan anders een vrouw zonder enig bewijs in de gevangenis belanden? Ondanks het geschreeuw dat vrouwensituatie beter wordt, laat het verhaal van Henar helaas een andere realiteit zien.

“Vrouwen en de Wet” is geschreven door Bayan Nasih en is verschenen in nummer 553, bladzijde 14, van de Koerdische krant Hawlati in Zuid-Koerdistan. Het verhaal is vertaald door Zjir Rashaan.

De komende parlementsverkiezing schijnen erg verschillend en merkwaardig te zijn in vergelijking met de voorgaande verkiezingen in Zuid-Koerdistan. Tijdens de laatste parlementsverkiezingen waren de verschillende politieke partijen het met elkaar eens op grote hoofdlijnen. Er was geen sprake van competitie tussen de partijen. In tegenstelling tot toen schijnt er nu een grote competitie en een dynamische beweging aanwezig te zijn. Wat het nog aantrekkelijker maakt is dat de huidige partijen verandering willen en allemaal beweren dat te kunnen realiseren!

Het samenstellen van een lijst voor de verkiezingen is toegankelijk gemaakt voor iedereen bij de De Iraakse Onafhankelijke Kiescommissie. Dit heeft geleid tot het ontstaan van verschillende nieuw lijsten, vooral onder de jongerenorganisaties. Er wordt gezegd dat de vrouwen ook een lijst moeten vormen voor de parlementsverkiezingen. Sterker nog, er wordt vaak gevraagd waarom wij überhaupt geen eigen lijst hebben gevormd? Deze vraag wordt vaak gesteld bij verschillende gelegenheden, daarom vind ik het belangrijk om dit te bespreken en tegelijkertijd de ‘Femocratie’-theorie uit te leggen, welk een beschaafde theorie is die kan leiden tot de noodzakelijke veranderingen in Koerdistan.

Foto: Het Parlementsgebouw van Zuid-Koerdistan

De vrouwenrechtenactivisten strijden voor gelijkheid, tegen discriminatie, rechtvaardigheid en voor het terugwinnen van de verloren vrouwenrechten. Een belangrijk middel voor de vrouwen om hun rechten te verzekeren is actieve politieke deelname. Dit is de meest actieve en beschaafde manier, vooral wanneer er ruimte toegelaten is voor de verkiezingen, onder andere door het recht van de vrouwen om te stemmen, zich kandidaat te stellen en deel uitmaken van het de uitvoerende macht. Dit zijn de essentiële elementen binnen een democratisch politiek systeem, welk de burgers (zowel vrouw als man) kunnen benutten.

Als er een bepaalde groep uitgesloten wordt, kan de democratie niet effectief functioneren. Daarom is het feminisme erg belangrijk voor het democratiseren van een maatschappij als geheel. De combinatie van de vrouwenfilosofie en democratie bevinden zich in femocratie. Binnen deze theorie worden de burgers eerder als gelijken bekeken dan als mensen van verschillende geslachten. In deze samenstelling zijn beide geslachten noodzakelijk voor elkaars bestaan. Er is geen sprake van zich beschouwen als een man of als een vrouw, welk leidt tot het vergroten van de verschillen tussen beide geslachten; dat vervolgens weer leidt tot het verstoren van de maatschappelijke eenheid.

“..niet nodig voor de vrouwen om een aparte lijst te vormen..”

In mij mening is het niet nodig voor de vrouwen om een aparte lijst te vormen, omdat politiek geen openbaar toilet is waarbij de vrouwen en de mannen worden gescheiden. Onze strijd voor gelijkheid is voor het verwezenlijken van één maatschappij die mensenrechten accepteert, waarin het individu onafhankelijk is en waarin de vaardigheden de kwaliteit van het individu bepalen. Daarom is het niet nodig om obstakels te plaatsen tussen deze twee geslachten; niet in de politiek en ook niet op andere gebieden.

Het ontstaan van een aparte lijst onder de naam van vrouwen, meisjes, dames of welke naam dan ook die het geslacht van de kandidaten bepaalt, leidt tot de gender discriminatie. Dit bestaat binnen een patriarchale cultuur. De vrouwenstrijd is bedoeld voor het bestrijden van een dergelijk cultuur en niet het stimuleren daarvan door zich te onderscheiden van de mannen. Zelfs bij de overheid kan het samenstellen van een speciale ministerie voor de vrouwenzaak beschouwd worden als het versterken van de verschillen op basis van gender. Als we een ministerie nodig hebben om de menselijke gelijkheid te reorganiseren, dan moeten we het de Ministerie van Gelijkheid noemen en niet het Ministerie van Vrouwenzaken!

Om eerlijk te zijn, kan noch een aparte lijst van vrouwen noch een aparte ministerie voor vrouwen de omstandigheden van de vrouwen in Koerdistan veranderen. De enige belangrijke behoefte voor de maatschappij in het algemeen, en de vrouwen in het bijzonder, is de aanwezigheid van de vrouwenpopulatie in alle sectoren. Met dit wordt er de werkelijke aanwezigheid met daden bedoeld, niet slechts met namen! Op deze manier kunnen we slechts een moderne maatschappij creëren waarin de echte betekenis van democratie weerspiegeld wordt.

Vrouwen zijn aanwezig bij politieke partijen, maar kunnen deze niet beïnvloeden

Wie een kijkje op de Koerdische politiek neemt voelt meteen aan dat er sprake is van een tekortkoming van de democratie. De vrouwen staan buiten de politieke cirkel. Ondanks het feit dat er een groot aantal vrouwen aanwezig is bij de verschillende politieke partijen, kunnen deze vrouwen tot nu toe niet hun ideologie en filosofie verenigen met de ideologie en de filosofie van hun partijen, laat staan deze beïnvloeden. Het femocratiseren van democratie binnen de politieke partijen en organisaties wordt een belangrijke taak voor de vrouwen.

Erg vaak krijgen wij reacties op deze kritiek namelijk; dat vrouwen niet aanwezig zijn binnen het bestuur van de politieke partijen, omdat de vrouwen zelf niet de wens hebben om politiek actief te zijn. Ook al mogen dit soort reacties gedeeltelijk waar zijn, toch komt deze afwezigheid van vrouwen door het feit dat de vrouwen zich niet veilig voelen op het politieke plein. De achterlijke culturele normen ten opzichte van de vrouwen belemmert de vooruitgang. De politieke partijen konden een essentiële rol spelen in het vervagen en/of bestrijden van deze culturele belemmeringen, echter zijn juist zij een bron van het bestaan van deze belemmeringen. Als u een blik werpt op de media van de politieke partijen of degenen die beweren dat ze vrij en onafhankelijk zijn; kijkt u maar of u (behalve in programma’s over familie, geweld tegen vrouwen en sommige maatschappelijke verschijnselen) vrouwen kunt zien?! Is er een politieke, economische of culturele programma waarin de vrouwen wel aanwezig zijn?!

Foto: een Koerdische vrouw bij de verkiezing (Bron: New York Times)

Als dit het verstand van onze beschaafde mediamakers is (van de politieke partijen of de vrije media, van de rechtse of de linkse vleugel, van de liberale of de kerkelijke bronnen), wat kunnen wij dan verwachten van de minder beschaafde of het analfabetisch publiek? Kunnen wij verwachten dat een aparte lijst van de vrouwen wel stemmen binnen kan halen bij de verkiezingen?

Jammer genoeg horen wij vaak, zelfs binnen de vrouwen groepen, dat de regel van minstens 25 procent vrouwelijke vertegenwoordigers in het parlement, welk verankerd ligt in de Irakese grondwet, tegen de gelijkheid is. Dit is absoluut niet waar. In een maatschappij als die wij hebben garandeert zo’n wetsbepaling tenminste de politieke rechten van de vrouwen. Op deze wijze hoeven de vrouwen niet telkens op nul te beginnen bij hun strijd voor gelijkheid en saamhorigheid.

Tijdens een bijeenkomst hebben beide politieke partijen, de Democratische Partij van Koerdistan (KDP) en de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK), het minimum aantal vrouwenzetels in het Koerdisch parlement zelfs verhoogd naar 30 procent. Niemand kan tegenspreken dat dit een grote stap naar verbetering en verandering is. Op deze manier is Koerdistan zelfs een stap verder dan Irak en omgeving.

“Het politieke front is een tentoonstelling voor verschillende en aantrekkelijke spelletjes”

Een andere vraag die terecht is om te stellen is; als deze 30 procent- regel niet bepaald was, zou een van de huidige groeperingen die beweren dat zij strijden voor de politieke veranderingen en reformatie, in staat zijn geweest om nog meer zetels aan de vrouwen te geven? Zouden zij willen dat bijvoorbeeld 35 tot 40 procent van hun vertegenwoordigers vrouwen zijn? Deze vraag kan enkel in de praktijk beantwoord worden. Dit zou dan bepalen in welke mate welke partij of groep echt voor politieke en maatschappelijke veranderingen strijdt.

Volgens mij zouden de huidige politieke groepen nog een keer het excuus gebruiken dat de vrouwen zelf niet actief zijn en zelf niet vooruit willen gaan in de politiek. Het is juist erg belangrijk dat de vrouwen geen meer ruimte vrij laten voor dit soort excuses. De vrouwen moeten hun wensen en vaardigheden tonen opdat zij de obstakels kunnen doorbreken. Zij moeten in staat zijn om zich bloot te stellen aan deze pijnlijke realiteit en de ouderwetse cultuur die wij hebben. Uitdagend moeten ze participeren in politiek en zich aanwezig maken. Het is nodig dat de vrouw tijd vrij maakt voor politiek. Het is niet de bedoeling dat zij een hoge positie moet krijgen omdat zij enkel een vrouw is. In de huidige politieke is er sprake van een transfersituatie, waarin de vrouwen ook moeten denken aan het veranderen van hun strijd voor een meer ontwikkelde positie. De oude en de klassieke methodes zijn niet meer praktisch voor de dag van vandaag. Politiek is een combinatie van kunst en wetenschap. Het politieke front is een tentoonstelling voor verschillende en aantrekkelijke spelletjes. Elk van deze spelletjes heeft een eigen regel dat niet alleen vrouwen, maar ook mannen moeten leren om een goed politicus te worden.

Als de Koerdische vrouwen willen vooruitgaan in de zin dat ze vanuit de achtergrond naar de centrale punten van het leven willen komen, moeten zij hun eigen duidelijke taal beheren, moeten zij een eigen filosofie en politiek vaststellen, moeten zij leren om eigen codes te creëren en de codes van taal en cultuur te ontcijferen.

De grootste obstakel voor de vrouw is angst

Echter, een van de grootste obstakel op de weg van de Koerdische vrouwen is: angst. De angst werkt het vrij zijn tegen. Het is de moordenaar van vrijheid. De Koerdische vrouwen moeten hun angsten breken, omdat het een grote psychische belemmering heeft gecreëerd welk voorkomt dat de vrouwen zich ontwikkelen op het publiekelijke front.

De politieke organisaties moeten eerlijk te zijn tegen zichzelf en echt ruimte geven aan vrouwen. De vrouwen moeten ook eerlijk zijn en deze ruimte te benutten. De vrouwen hoeven niet per se een aparte lijst te vormen om als eenheid gezien of gehoord te worden. Echte eenheid en gelijkheid kunnen gevormd worden, wanneer de vrouwen actief zijn en vaardigheden beheersen, wanneer er eenstemmigheid is tussen de wetenschappelijke en geleerde vrouwen. Op deze wijze, kunnen wij een macht creëren waardoor iedereen ons serieus zal nemen en rekening met ons zal houden.

Vertaling door: Chalank Yahya
Meer hierover op Azady: De vlammende boodschap van het vrouwelijke lichaam in Zuid-Koerdistan (Mahabad Qeredaxi)

Noot van de redactie:
[1] Mehabad Qaradaxi is een welbekende Koerdische schrijfster, dichteres en vrouwenactivist. Door haar kritische blik op de toestand van de vrouwen, wordt zij als een feminist beschouwd. In een interview laat zij blijken zichzelf als een liberale feminist te zien. In het verleden heeft zij voor een jaar in voormalige Ba’ath regime in detentie gezeten naar aanleiding van haar politieke getinte gedichten. Klik hier voor het origineel van bovenstaand artikel in het Koerdisch.

[2]De tussenkopjes zijn een toevoeging van de redactie.

Oorzaken van eerwraak

Achter de oorzaken van eerwraak ligt vaak meer dan alleen religie. In Koerdistan is eerwraak meestal het gevolg van de achtergestelde Koerdische cultuur: men kan er niet open over praten. Heel veel wordt verborgen gehouden en blijft binnen het gezin, zodat de situatie van de familie niet verergert. Er zijn in Koerdistan redelijk veel vrouwenrechtenorganisaties, maar die hebben helaas tot op heden weinig kunnen bereiken, met name omdat de regering hen daarvoor de kans niet geeft. Natuurlijk is het realistisch gezien ondenkbaar om in een wereld te komen waar men vrouwen nooit mishandelt of onrecht aandoet, maar het is zeker mogelijk dit ook in Koerdistan, net als in andere landen, drastisch te verminderen.

De essentiële rol van de regering

De regering kan dit bereiken door bijvoorbeeld strengere wetten aan te nemen, waarin mensen die eerwraak of andere ellende tegenover vrouwen veroorzaken zwaar worden bestraft, zodat zij hun misdaad nooit meer durven te herhalen.

Daarnaast kan de regering voorlichting geven, zodat men op de hoogte is van het fenomeen eerwraak en weet tot welke consequenties het kan leiden. Hierbij moet vooral de aandacht op onze jongeren worden gericht, want zij zijn nogal makkelijk beïnvloedbaar door ouders en familie. Bovendien zijn de jongeren ook onze toekomst: als zij voor verbetering zorgen, dan is de helft van het probleem opgelost.

Welke bijdragen kan het volk zelf leveren?

Niet alleen de regering, maar ook het volk zelf moet hier natuurlijk wat aan doen. Bijvoorbeeld door het voeren van demonstraties. Het probleem is echter dat het in ons land lijkt alsof Koerdische vrouwen te bang zijn om hun mening te uiten. Ze weten dat deze niet telt en het parlement voor hen besluit. Hun mening wordt als het ware onderdrukt en genegeerd, wat tot gevolg heeft dat ze gedemotiveerd raken om hun ideeën in te brengen voor een rechtvaardigere Koerdistan. Dit is helaas een feit en misschien zelfs de reden waarom zoveel vrouwenrechtenorganisaties in ons land tot nu toe niet veel hebben kunnen bereiken. Je bereikt immers niets als je belangstelling ergens voor vermindert. Hoe kan men dan eigenlijk tot een oplossing komen, als wat een vrouw zegt niet eens wordt gewaardeerd of meetelt?

Het is raar te realiseren dat net als in alle andere landen, ook in Koerdistan op 25 november nagedacht wordt over eerwraak en de rechten van de vrouw. Deze dag is de nationale herdenkingsdag waarop mensen overal ter wereld de gelegenheid hebben om eens goed over eerwraak en ander geweld tegen vrouwen na te denken. Dit wordt in ons land met name herdacht door vrouwenverenigingen die zich vooral bezighouden met projecten die bijdragen aan een modernere samenleving en die verdedigers zijn van de rechten van de Koerdische vrouw. Dit heeft helaas tot nu toe geen effect gehad. Het is onmogelijk te zeggen dat dit nooit effect zal hebben, want oplossingen zijn er wel.

‘Discussiëren is wat er werkelijk voor vernieuwing nodig is.’

Voor alles bestaat er immers een oplossing, dus voor eerwraak of andere onrecht tegen vrouwen ook. De mening van de vrouw staat hierbij echter wel centraal. Als deze wordt onderdrukt, zal de hele keten naar de oplossing worden verbroken. Dit tot gevolg hebben dat het fenomeen zich alleen maar gaat vermenigvuldigen in onze cultuur.
Het wordt tijd dat onze vrouwen eindelijk realiseren dat de regering nou echt wakker moet worden geschud voordat het definitief te laat is. De regering moet actiever meedoen door het opstellen van strengere wetten en het geven van voorlichting over dit onderwerp aan het Koerdisch volk, met de aandacht gericht op onze jongeren. Bovendien zouden onze vrouwen meer in zichzelf moeten geloven, meer voor zichzelf moeten opkomen en meer energie in dit probleem moeten steken. Zij moeten niet bang zijn of zich schamen om zulke onderwerpen aan de kaak te stellen. Overal ter wereld vergt dit onderwerp veel discussie en juist die discussie is wat werkelijk voor vernieuwing nodig is. Eerwraak zal waarschijnlijk nooit voorgoed verdwijnen, noch in andere landen noch in onze cultuur, maar wij kunnen er tenminste wat aan doen om het te voorkomen of het tenminste verminderen. Het bestrijden van eerwraak en andere onrecht tegenover vrouwen is een grote droom van de Koerdische vrouw. Een droom die door ons samen waargemaakt kan worden. Samen staan wij immers sterker dan alleen.

Deel I : “Verborgen leed, verborgen levens”

Bronnen:
1- http://www.kurdishinstitute.be/nederlands/554.html
2- http://www.sbeiy.com/ku/SEB_Raprsy.aspx?SubjectID=4
3- http://www.sbeiy.com/ku/Inter_Report_Detail.aspx?id=6&cat=1&title=1

Binnen het Koerdische gezin komt veel vaker mishandeling, onrecht en moord voor dan wij allen denken. Sommige gevallen halen het nieuws, we kijken er geschokt naar en dan verdwijnt het weer. Waar wij als Koerdische maatschappij, in binnen en buitenland niet goed beseffen is het feit dat er veel verborgen leed bestaat binnen het gezin. Veel verborgen levens zullen nooit het nieuws halen…

Ter illustratie van deze kwestie volgt hieronder het verhaal van een anonieme vrouw die haar eigen verhaal naar buiten brengt. Zij behoort tot één van de weinige sterke Koerdische vrouwen die ondanks een wreed leven het niet heeft opgegeven en dus voor haar bestaan heeft gevochten.

“De dag waarop ik geboren was heeft mijn vader mijn tante verbrand om de reden dat zij een relatie had met een jongen. Zo vielen mijn eerste tranen voor een vrouw die alleen om liefde moest worden vermoord.”

“Toen ben ik maar gevlucht naar het huis van mijn oom. Daar verdachten ze mij ervan dat ik mijn eigen man had vermoord en omdat zij niet in problemen wouden komen, moest ik de gevangenis in. Uiteindelijk hebben ze daar bewezen dat ik onschuldig was en werd ik zo vrijgelaten. Ik kon nergens bij familie verblijven, dus de politie had mij een adres gegeven van een stichting die mij onderdak kon bieden. Daar beviel ik van mijn eerste kind. Ik voelde toen dat ik een beetje licht in mijn leven zag komen, maar ik vraag me nog steeds af of ik ooit nog van mijn leven kan genieten na zoveel te hebben geleden en zoveel te hebben meegemaakt’’.

Slot

Zoveel leed, zoveel verborgen levens, veel daarvan zal helaas nooit naar buiten worden gebracht. Bij iedere incident wat wel naar buiten komt, beloven we beterschap en vinden we het een schande. Maar daadwerkelijk iets ondernemen is blijkbaar te veel gevraagd… wanneer zal dit onrecht ophouden?…

Vertaling door Waan Yassen

Bron: www.jebarinfo.net

Wanneer men over de cinema spreekt is Yilmaz Güney één van de eerste namen die zich aan de geest voordoen. Yılmaz Güney is een Koerdische schrijver, scenarist, filmacteur en filmregisseur. Hij maakte aan het begin van zijn carrière drie politiek onschuldige plattelandsfilms. Güney’s latere films waren meer politiek beladen zoals de internationaal bekende film ‘Yol’ (De weg), waarin hij een weinig vleiend beeld van Turkije schetst.

Zijn carrière werd onderbroken door een serie arrestaties die vaak verband hielden met zijn (links)politieke activiteiten, alles bij elkaar zat hij in 25 Turkse gevangenissen, maar dat weerhield hem er niet van om in de jaren zestig een succesvolle acteur en scenarioschrijver te worden en zelfs een eigen productiebedrijf te starten.

In dit artikel wordt nader ingegaan op het leven van de gedurfde cineast en schrijver, Yilmaz Güney, en de offers die hij maakte om zijn creativiteit en talent een stem van het Koerdische volk te maken.

Inhoud

Achtergrond
Van student tot filmster
Gevangenschap
Güney’s productie maatschappij
Yol bekroond met de gouden palm
Güney’s laatste film
Slotwoord
Extra

Achtergrond

De getalenteerde artiest Yilmaz Güney (werkelijke achternaam: Pütün) werd geboren in 1937 in Yenice een klein dorpje nabij Adana. Hoewel er bronnen zijn die anders beweren waren beide ouders van Yilmaz Güney Koerdisch. Zijn moeder was een Kurmanci sprekende Koerd en zijn vader was Zaza-Koerd uit Siverek. In zijn laatste interview, met de Franse historicus en journalist Chris Kutschera, omschrijft hij zichzelf als een geassimileerde Koerd. In zijn jeugd werd thuis zowel Kurmanci als Zazaki gesproken. Hij sprak Koerdisch tot zijn vijftiende. Vanaf toen leefde hij gescheiden van zijn familie. In hetzelfde interview met Kutschera vertelt hij dat hij vanaf die periode toespraken hoorde waarin werd gezegd: “Er bestaan geen Koerden; en er is geen Koerdische taal”. Hoe kunnen Koerden niet bestaan en hoe kon de taal niet bestaan moet hij hebben gedacht, want hij hoorde mensen spreken en zingen in het Koerdisch, en hij zag hoe de Koerden onder moeilijke omstandigheden leefden.[1]

Van student tot filmster

Güney studeerde rechten en economie aan de universiteiten van Istanboel en Ankara. In 1958 rolde de toen 21-jarige Güney de filmwereld in, waar hij in Ankara producent, regisseur en scenarioschrijver Atıf Yılmaz (9 -12-1925, Mersin – 5-5-2006, Istanboel) leerde kennen. Atif Yilmaz speelde een belangrijke rol in de carrière van Yilmaz Güney en verscheidene andere filmmakers. Vanaf dat moment kwam Güney’s acteercarrière van de grond en speelde hij de eerste van zijn ongeveer tachtig filmrollen, die hem tot een grote filmster in Turkije zouden maken.[2]

Gevangenschap

Güney werd al op zeer jonge leeftijd lid van een linkse beweging in zijn land. Dit zou tot veel conflicten met Turkse autoriteiten leiden. In de periode tussen 1961 en 1981, het jaar dat hij naar Europa vluchtte, zat hij in totaal in 25 Turkse gevangenissen.

Güney werd in 1961 veroordeeld tot een gevangenisstraf van achttien maanden, voor het publiceren van een roman die hij had geschreven. De roman zou communistisch getint zijn en werd door de Turkse autoriteiten als opruiend gezien.[3]

Güney’s productie maatschappij

In 1965 begon hij langzamerhand van acteur te ontaarden in scenarist. De filmster die Güney toen al was stelde hem in staat om vanaf 1966 tweeëntwintig films te regisseren en tientallen andere films te schrijven, vanaf 1968 grotendeels voor zijn eigen productiemaatschappij Güney Films.

In 1968 maakte Güney zijn eerste belangrijke film Seyvit Han (Verloofde van de Aarde). Internationale faam kreeg hij in 1970 door zijn film Umüt (Hoop) waarmee hij in Cannes verscheen.

In 1974 raakte Güney betrokken bij een schietpartij in een café, waarbij een rechter om het leven kwam. Güney werd tot achttien jaar celstraf veroordeeld. Volgens Güney zelf was hij onschuldig.

In deze jaren van gevangenschap schreef hij scenario’s voor de succesvolle films Sürü (De kudde, 1987) en Düsman (De vijand, 1979), beide films werden geproduceerd door Zeki Ökten. In Sürü vertelt Güney de geschiedenis van de Koerdische mensen, maar volgens Güney heeft hij zich nooit geheel in de stijl of in de geest uit kunnen drukken als die hij wilde. Zelfs niet in Sürü, omdat hij ook in deze film niet eens de Koerdische taal kon gebruiken. Alle acteurs en medewerkers uit de film zou anders een gevangenisstraf boven het hoofd hangen, als er Koerdisch zou worden gesproken in de film.[2][3]

Yol bekroond met de gouden palm

Yilmaz Güney zat rond 1980 gevangen op het eiland Imrali. In 1981 keerde Güney na een verlof niet meer terug in de gevangenis, maar hij greep de kans aan en vluchtte naar Frankrijk, waar hij in ballingschap leefde. In Frankrijk won hij op het filmfestival van Cannes in 1982 de Gouden Palm voor zijn film Yol (De weg, 1981), in dat zelfde jaar werden in Turkije alle geschriften en films van Güney verboden.

De volkskrant omschreef de film Yol als “Een genadeloos portret van militaire dictatuur in Turkije”.

Zelfs na opheffing van het verbod duurde het bijna zeven jaar voordat een distributeur de film uit durfde te brengen. Toen de lang verboden film eindelijk uitkwam bezochten bijna honderdduizend Turken de bioscoop om de film ‘Yol’ te zien. Wel werd een scène uit de film Yol weggelaten in de versie die in Turkije werd uitgebracht. In die specifieke scène wordt het leefgebied van de Koerden, Koerdistan genoemd.

In 1983 werd Yilmaz zijn Turkse nationaliteit ontnomen. De Turkse regering dacht dat na het ontnemen van de nationaliteit Yilmaz niet meer met de Turkse politiek zou bemoeien.[1][4]

Güney’s laatste film

De Turkse autoriteiten hadden zich vergist. Het verliezen van zijn Turkse staatsburgerschap weerhield hem er niet van om door te gaan. In 1983 maakte hij de film Duvar (De muur), over het lot van kinderen in Turkse gevangenissen. Dit thema was volgens hem het meest van toepassing op de situatie van dat moment in Turkije. Bovendien kon hij het met dit thema doen lijken of het zich in Turkije afspeelde. Naar eigen zeggen was hij er nog niet klaar voor om “in Europa” te filmen.

Kort nadat Yilmaz Güney zijn vrijheid had gevonden in Frankrijk overleed hij. In 1984 stierf hij op 47 jarige leeftijd aan de gevolgen van maagkanker.[1][5]

Slotwoord

Yilmaz Güney was een bijzondere man, diens leven minstens zo dramatisch was als zijn films. Een man die zijn bijzondere talent gebruikte om het Koerdische verhaal te vertellen. Güney – maatschappelijk zeer betrokken en symbool van de Turkse cinema – verzette zich op een artistieke manier tegen het Turkse systeem en inspireerde vele mensen. Zijn talent bleef niet onopgemerkt door het westen en kreeg zijn welverdiende internationale bekendheid voor het eerst in 1970. Yilmaz Güney was de eerste die de cinema van Turkije voor het voetlicht bracht. Op veel te jonge leeftijd overleed hij, maar in ieders gedachte leeft hij voort. Yilmaz Güney, artiest en verzetsstrijder van wereldformaat.

Extra

In dit artikel is Güney’s werk als auteur weinig aan bod gekomen. Voor de geïnteresseerden staat in dit extra deel een lijst met een aantal van Guney’s werken als auteur. Alle informatie die hiervoor is gebruikt is verschaft uit de catalogus van de Nederlandse Openbare bibliotheek.

· Insan, militan ve sanatçi (Mens, militant en acteur). – Het autobiografische levensverhaal van Yilmaz Guney.

· Sanik (Verdachte). – Roman over de martelingen in een Turkse gevangenis in de jaren zeventig.

· Soba, pencere cami ve iki ekmek istiyoruz (Wij willen een kachel, een raam en twee broden).- Roman over het dagelijks leven van gedetineerden in de gevangenis en na hun terugkeer in de maatschappij.

· Selimiye mektuplari (brieven vanuit de gevangenis Selimiye).- Bundeling van brieven die Yilmaz Guney schreef aan zijn vrouw tussen 1972 en 1974 vanuit de gevangenis Selimiye.

· Salpa.- Roman over het leven van een politiek gedetineerde in 1973 in Turkije.

· Ogluma hikayeler (Verhalen voor mijn zoon).- Een bundel met twintig korte verhalen die Yilmaz schreef voor zijn zoon in de jaren zeventig tijdens zijn gevangenschap.

· Hücrem (Mijn cel).- Korte herinneringen van de filmster, regisseur en schrijver, aan zijn verblijf in de gevangenis en twee verhalen over zijn jeugd.

Bronnen:
[1] The Middle East magazine, Juanuary 1983; Kurdistan Turkey: Yilmaz Guney’s last Film. Gevonden op het World Wide Web: http://www.chris-kutschera.com/A/Yilmaz%20Guney.html.

[2] Stempel, Hans, and Martin Ripken, Besuch auf Imrali (Portrait of Yilmaz Güney), 1979. Gevonden op het World Wide Web: http://www.filmreference.com/Directors-Fr-Ha/G-ney-Yilmaz.html

[3] Bron: Keesings Historisch Archief: GUNEY, YILMAZ (1-4-1937 nabij Adana, Zuid-Turkije-9-9-1984 Parijs) Turkse filmregisseur.

[4] Turken massaal naar lang verboden film, de Volkskrant, 22-02-1999, Archief openbare bibliotheek Almere.

[5] Institut Kurde de Paris, gevonden op het World Wide Web: http://www.institutkurde.org/activites_culturelles/hommage/yilmaz_guney internet bron geraadpleegd op 12/11/08

Inleiding
Het Internationaal Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van Discriminatie van Vrouwen (1979) (het VN-Vrouwenverdrag of CEDAW), richt zich tegen elke vorm van discriminatie op grond van geslacht. Het Verdrag verplicht ook de lidstaten tot de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen. Geïnspireerd door de rechten en plichten van dit verdrag, tracht dit artikel het ‘zelf verbranden’ fenomeen van de Koerdische vrouwen te analyseren in Zuid-Koerdistan. De centrale vraag in dit artikel is dus; kan het ‘zelf verbranden’ fenomeen geïnterpreteerd worden als een vorm van discriminatie tegen de Koerdische vrouwen? Deze vraag komt wellicht ambitieus over, echter, eist de ernstige toename van deze gewelddadige praktijk aller aandacht. Voor deze reden probeert dit artikel eerst de meest belangrijke redenen van dit fenomeen te noemen, vervolgens ze toe te passen op de principes van het Vrouwenverdrag.

Waarom zelf verbranding bij de Koerdische vrouw?
Wellicht het beantwoorden van deze vraag vergt een diepere uitleg en eist meer ruimte dan het toegestaan is in dit artikel. Het ‘zelf verbranden’ wordt als de methode gezien, wanneer een Koerdische vrouw denkt aan zelfmoord of vluchten uit haar socio-culturele problemen. Uit een eenjarige eigen onderzoek en het verzamelen van veel Koerdische bronnen, is het gebleken dat er verschillende factoren zijn die leiden tot het toenemen van dit fenomeen in Zuid-Koerdistan. De meest belangrijke factoren tot het zelf verbranden, die vervolgens relevant zijn voor de juridische toepassing later in dit artikel, zijn de culturele, economische en psychische redenen.

De meest serieuze obstakels tegen het ontwikkelen van vrouwenrechten in Koerdistan en in de regio, zijn de culturele belemmeringen. Deze culturele belemmeringen zijn een resultaat van een patriarchale maatschappij, waarin bepaalde gedragscodes gecreëerd zijn voor de vrouwelijke populatie. In een dergelijk patriarchale maatschappij heeft het mannelijke geslacht de absolute macht. De vrouwelijke populatie moet zich bewegen volgens de regels en de gedragscodes die uit zo’n cultuur komen. Vooral onder de naam van traditie en schaamte zijn vrouwen ontnomen van veel rechten om zich op een vrije voet te kunnen ontwikkelen binnen de Koerdische maatschappij. In het algemeen, worden vrouwen gezien als een zwakke groep, die erg beschermd moeten worden tegen de anderen. Als een resultaat van een dergelijke vrouwen beperkte cultuurbegrip, ontstaan er talloze problemen voor de vrouwelijke populatie.

Uit verschillende onderzoeken in Turkije en Iran, is het gebleken dat er een sterk verband bestaat tussen de patriarchale onderdrukkingen en de zelfmoord pogingen bij de vrouwelijke populatie (Bagli & Sev’er, 2003; Ahmadi & Ytterstad, 2007). In deze landen is het gebleken dat vooral bij de Koerdische gemeenschap zo’n gewelddadige praktijk aanwezig is (Groohi, Mackay Rossignol, Barrero & Alaghehbandan, 2006). Uit eigen onderzoek in Zuid-Koerdistan, werd een dergelijk verband voor mij nog duidelijker wanneer ik met verschillende vrouwenorganisaties en vrouwenactivisten over het ‘zelf verbranden’ fenomeen had. Het is gebleken dat in de meeste gevallen (van het zelf verbranden) het gaat om een vrouwelijk slachtoffer dat ernstige familie problemen heeft gehad. Deze familie problemen zijn een resultaat van beperkte en strikte opvattingen over de rol van de vrouwen binnen de Koerdische families en de maatschappij. Wanneer deze beperkingen en gedragscodes onweerstaanbaar zijn voor deze slachtoffers, kiezen ze (de slachtoffers) om zich op een pijnlijke wijze te verbranden als een soort uitweg van hun problemen (Dizayee, 2008).

Naast de culturele obstakels, vormen de armoede en de economische afhankelijkheid grote bedreigingen voor de verbetering van de vrouwenpositie binnen de Koerdische maatschappij. Er zijn veel gevallen waarin vrouwen zichzelf verbrand hebben vanwege armoede en financiële moeilijkheden (Dizayee, 2008). Een vrouw als een moeder of dochter die niet haar wensen kan vervullen vanwege armoede, dat nog eens dagelijks blootgesteld wordt aan talloze ruzies met haar man, vader of schoonfamilie, ziet zelfmoord als een vlucht uit haar problemen.

Bovendien, speelt de economische afhankelijkheid een groot obstakel tegen het ontwikkelen van de vrouwenpositie binnen de gezinnen en de maatschappij. Door het gebrek van een economische status, verliezen veel vrouwen hun vrouwelijke karakter en verkeren zij in ernstige gevallen en in een gewelddadige situatie. Wereldwijd is het gebleken dat de economische afhankelijkheid het risico van geweld tegen de vrouwen vergroot (Westendorp & Wolleswinkel, 2005). Als resultaat hiervan, verliest een vrouw de controle over haar leven en kiest zij, om een einde te maken aan zo’n vernederende leven.

Een combinatie van culturele belemmeringen en economische redenen kunnen soms leiden tot grote psychische problemen voor deze vrouwen. De psychische problemen nemen vooral toe wanneer een vrouw elke dag ontnomen is van haar vrouwelijke karakter en vernederd wordt door haar man, vader of familie. In zo’n geval, neemt het risico toe dat deze vrouwen of meisjes op een gewelddadige manier gaan reageren (Qeredaxi, 2008). Uit een onderzoek in Zweden is gebleken, dat vrouwen met ernstige psychische problemen eerder aan zelfmoord denken dan het mannelijke geslacht (The Captured Queen, 2001). Dit kan een verklaring zijn voor de toenemende zelfverbrandingen bij de Koerdische vrouwen in Zuid-Koerdistan. Het is niet de bedoeling van dit artikel om te suggereren dat alle gevallen van de zelfverbrandingen in een moeilijke psychische toestand verkeren. Echter, er wordt vaak vermeldt dat de slachtoffers in een kritisch psychische toestand waren, tijdens het plegen van zo’n pijnlijke daad op zichzelf.

Gebaseerd op deze redenen, kunnen we concluderen dat het ‘zelf verbranden’ fenomeen een resultaat is van een reeks van talloze vrouwen onvriendelijke omstandigheden, waar de slachtoffers zich in bevinden. In een cultuur waarin de vrouwen niet gelijk zijn behandeld als mannen, kunnen ernstige gevolgen voortkomen. Het ‘zelf verbranden’ fenomeen is een van deze gevolgen. In het volgende onderdeel wordt een poging gedaan om dit fenomeen te benaderen volgens de vrouwenrechten principes.

Het ‘zelf verbranden’ fenomeen en het VN-Vrouwenverdrag
In de afgelopen jaren worden er verschillende analyses gegeven over de ernstige toename van het ‘zelf verbranden’ fenomeen onder de vrouwelijke populatie in Zuid-Koerdistan. Grotendeels van deze analyses maken een verband tussen dit fenomeen en de sociaal-culturele problemen. Dit is in grote mate het geval. Echter, er wordt geen diepere onderzoek gedaan naar de gevolgen van deze pijnlijke praktijk. Naar mijn mening zijn er verdere onderzoekingen nodig om op verschillende vakgebieden dit fenomeen te analyseren en oplossingen voor te vinden. Voor dit doel, tracht dit artikel het ‘zelf verbranden’ fenomeen te bestuderen volgens de vrouwen mensenrechten perspectief.

De uitdrukking ‘mensenrechten van de vrouw’ wordt gebruikt om te benadrukken dat vrouwenrechten mensenrechten zijn, en dus rechten waarop vrouwen zich kunnen beroepen, gewoon op grond van hun mens-zijn. Het eerste wettelijk bindende internationale document dat discriminatie van vrouwen verbood en regeringen verplichtte om stappen te ondernemen voor de gelijkberechtiging van de vrouw, is het VN-Vrouwenverdrag. Dit werd in 1979 goedgekeurd en ging in 1981 van kracht. Het doel van het verdrag is om alle vormen van vrouwendiscriminatie uit te bannen. Staten zijn verplicht periodieke rapporten in te dienen over de naleving van het Verdrag. Het toezichthoudende orgaan bij het Verdrag, het CEDAW-comité, geeft in algemene aanbevelingen aan hoe de rechten in het verdrag zouden moeten worden opgevat. Een dergelijke aanbeveling verduidelijkt bijvoorbeeld wat er moet worden verstaan onder geweld tegen vrouwen of positieve discriminatie. De algemene aanbevelingen zijn dus extra richtlijnen voor de staten bij de uitvoering van het verdrag.

In Artikel 1 van het VN-Vrouwenverdrag, wordt discriminatie van vrouwen omschreven als: ‘Elke vorm van onderscheid, uitsluiting of beperking op grond van geslacht, die tot gevolg of tot doel heeft de erkenning, het genot of de uitoefening door vrouwen van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel gebied, op het terrein van de burgerrechten of op welk ander gebied dan ook, ongeacht hun huwelijkse staat, op de grondslag van gelijkheid van mannen en vrouwen aan te tasten of teniet te doen’.

Dit begrip is vrij ruim beschreven. Echter, het maakt duidelijk dat een discriminatie op grond van geslacht niet toegestaan is. Als we terug gaan naar de hoofdvraag van dit artikel, is het juridisch niet mogelijk om het ‘zelf verbranden’ fenomeen te interpreteren volgens het Artikel 1 van het verdrag. Het zelf verbranden is in eerste instantie een vorm van zelfmoord, welk niet beschouwd kan worden als een vorm van discriminatie tegen de vrouwen. Echter, als we de gevolgen van dit fenomeen goed bestuderen, kunnen we vaststellen dat de omstandigheden waarin de slachtoffers van dit fenomeen zich in bevinden, het zogenaamde gender-discriminerende omstandigheden zijn. De slachtoffers van het ‘zelf verbranden’ praktijk leven in een zodanig beperkte omstandigheid, waardoor zij kiezen om op zo’n pijnlijke manier een einde te maken aan hun leven. Met andere woorden, de omstandigheden van dit fenomeen zijn een reeks van vrouwen discriminerende situaties. Met deze omstandigheden bedoelen we de boven geschetste sociaal-culturele, economische en psychische redenen, die erg sterk achter zo’n praktijk staan. Deze moeten vervolgens bestreden worden volgens het Artikel 1 van het verdrag.

Aan de andere kant, brengt in Artikel 5 van het verdrag nog duidelijker, vergeleken met de overige artikelen, tot uiting dat het verdrag meer eist dan het bevorderen van een formele gelijkheid. De lidstaten verplichten zich hier onder meer tot het nemen van alle passende maatregelen om: ‘Het sociale en culturele gedragspatroon van de man en de vrouw te veranderen ten einde te komen tot de uitbanning van vooroordelen, van gewoonten en van alle andere gebruiken, die zijn gebaseerd op de gedachte van de minderwaardigheid of meerderwaardigheid van één van beide geslachten of op de stereotiepe rollen van mannen en vrouwen’.

Dit artikel maakt duidelijk dat alle lidstaten verplicht zijn om alle vrouwenonvriendelijke culturele gedragspatronen aan te passen. Dit moet gebeuren op een zodanige manier om de gelijkheid tussen vrouwen en mannen te kunnen dienen. Met betrekking tot de vrouwenrechten in Zuid-Koerdistan, is Irak als een lidstaat van het Vrouwenverdrag (sinds 1987) verplicht om alle nodige maatregelen te nemen om vrouwenrechten te garanderen in Irak (onder andere ook in Zuid-Koerdistan). Dit is zeker niet het geval indien men een blik werpt naar de vrouwenpositie in geheel Irak. De vrouwenrechten toestand in Irak en in Zuid-Koerdistan is er erg aan toe. Juridisch gesproken is Irak verplicht om de gedragspatronen binnen de maatschappij zodanig te veranderen, dat er geen bepaalde vrouwenonvriendelijke praktijken getolereerd mogen worden.

Met betrekking tot het ‘zelf verbranden’ fenomeen, is gebleken dat het een resultaat van reeks vrouwenonvriendelijk culturele gedragspatronen is. Volgens Artikel 5 van het verdrag moet de Iraakse autoriteit alle maatregelen nemen om deze praktijk te verminderen en vrouwen beschermen tegen de gedragspatronen die de vrouwenpositie verhindert binnen de maatschappij. De Iraakse centrale autoriteit heeft tot nu toe geen aandacht aan deze ernstige praktijk geschonken. De pogingen van de Koerdische regionale autoriteit is ook matig wanneer we spreken over de bevordering en bescherming van vrouwenrechten in Zuid-Koerdistan. De houding van beide autoriteiten zijn tegen de rechten en plichten die het VN-Vrouwenverdrag bepaald heeft voor de lid-Staat Irak.

Bovendien, wat het in deze discussie noemenswaardig is, is het principe van due diligence. In het internationaal recht betreffende de mensenrechten, en vooral als het gaat om de verantwoordelijkheid van de staat, is dit principe erg relevant. Staten zijn verplicht om ervoor te zorgen dat de mensenrechtenprincipes nageleefd worden binnen hun juridische terrein. Wanneer er sprake is van een discriminerende praktijk, verplicht het due diligence principe de staten om alle preventieve maatregelen te nemen om deze praktijk te voortkomen en onderzoekingen ernaar te doen. Ook moeten de daders eventueel bestraft worden.

In dit geval spreken we over de staat van Irak, die onder het internationaal recht verplicht is tot het beschermen en verzekeren van de vrouwenrechtenprincipes in heel Irak. Met betrekking tot het ‘zelf verbranden’ fenomeen, is de Iraakse autoriteit (zowel de federale als de regionale autoriteiten) niet erin geslagen om deze ernstige praktijk te bestrijden of om op zo’n minst een poging te doen tot het verminderen van deze pijnlijke praktijk van de Koerdische vrouwen. Onder het due diligence principe komt de lidstaat Irak van het VN-Vrouwenverdrag nog eens tekort om de strekking en de inhoud van dit principe te vervullen. De staat Irak heeft geen preventieve maatregelen genomen tegen het toenemende ‘zelf verbranden’ fenomeen in Zuid-Koerdistan.

Conclusie
Dit artikel heeft een poging gedaan om het ‘zelf verbranden’ fenomeen te analyseren volgens de vrouwenrechtenperspectief. In een korte analyse heeft dit artikel gedemonstreerd dat vooral de sociaal-culturele en de economische belemmeringen belangrijke redenen vormen voor deze pijnlijke praktijk, welke maandelijks tientallen Koerdische vrouwen het slachtoffer van worden. De sociaal-culturele en de economische belemmeringen staan duidelijk als vormen van discriminatie van vrouwen in het VN-Vrouwenverdrag beschreven. Dit brengt ons naar de hoofdvraag van dit artikel, namelijk of het ‘zelf verbranden’ fenomeen een vorm van discriminatie van vrouwen is. Juridisch gezien zal wellicht moeilijk zijn om dit fenomeen als een vorm van discriminatie van vrouwen vast te kunnen stellen. Echter, naar mijn mening is er geen twijfel aan mogelijk dat de omstandigheden waar de slachtoffers van deze praktijk zich in bevinden, de zogenaamde gender-discriminerende omstandigheden zijn. Indien we de nadruk leggen op de sociaal-economische positie van de slachtoffers, kunnen we vaststellen dat de meeste slachtoffers van dit fenomeen zich in zeer slechte sociaal-economische omstandigheden verkeren.

De vrouwenrechtenorganisaties en de vrouwenactivisten in zowel Zuid-Koerdistan als in heel Irak moeten daarom verder gaan lobbyen en het VN-Vrouwenverdrag weer op de discussietafel leggen. Onder het internationaal recht en vooral de mensenrechten van vrouwen, is de Iraakse autoriteit verplicht om alle vormen van vrouwendiscriminatie uit te bannen en preventieve maatregelen te ondernemen. Met betrekking tot het ‘zelf verbranden’ fenomeen moet de federale autoriteit naast de regionale regering aangewezen worden, wanneer men spreekt over de preventieve maatregelen en het bestrijden van dit ernstige fenomeen. Het is de taak van de regering, de vrouwenorganisaties en de media om voldoende aandacht aan dit ernstige fenomeen te geven en het op verschillende vakgebieden te analyseren en oplossingen voor dit fenomeen te vinden.

Bronnen
– Ahmadi, A. & Ytterstad, B. (2007). Prevention of self-Immolation by community-based intervention. Burns, 33, 1032-1040
- Bagli, M & Sev’er, A. (2003). Female and Male Suicides in Batman, Turkey: Poverty, Social Change, Patriarchal Oppression and Gender Links; Women’s Health and Urban Life, An International and Interdisciplinary Journal, Issue 2(1), pp. 60-84
- Dizayee, V. (2008). Self Burning; Perceptions and Approaches. Hawler: Publication of Kurdistan National Assembly-Iraq
- Groohi, B., Mackay Rossignol, A., Barrero, S. P. & Alaghehbandan, R. (2006). Suicidal Behavior by Burns Among Adolescents in Kurdistan, Iran: Crisis, Vol. 27(1), 16-21
- Qeredaxi, M. (2008). De vlammende boodschap van het vrouwelijke lichaam in Zuid-Koerdistan. Geraadpleegd op 08-08-2008. Gevonden op het World Wide Web: http://azady.nl/readarticle.php?article_id=544
- The Captured Queen (2001). National Survey on violence against women, Uppsala University
- Westendorp, I. & Wolleswinkel, R. (2005). Violence in the domestic sphere. Antwerpen: Intersentia

Een theorie en een psychologische kijk naar het ‘zelf-verbrand’ fenomeen van de Koerdische vrouwen. Dit artikel bestaat uit vertaalde stukjes van het boven vermelde artikel.

Inleiding
Het fenomeen van het plegen van zelfmoord is wellicht bekend binnen elke maatschappij. Verschillende theorieën hebben de oorzaken van zelfmoord aangegeven. Het ‘zelf verbranden’ is de meest gebruikte methode onder de Koerdische vrouwen om zelfmoord te plegen. Door de toename van deze praktijk, wordt het als een fenomeen gezien. Het ‘zelf verbranden’ fenomeen is niet enkel een poging tot dood. De Koerdische vrouw gebruikt deze vurige methode als een boodschap om de maatschappij wakker te schudden van de onrechtvaardigheden, welke de Koerdische vrouwen aan bloot gesteld zijn. Dit fenomeen is een vlammende boodschap van het vrouwelijke lichaam. Vandaar dat deze boodschap uitgelegd moet worden en niet enkel beschouwd worden als zelfmoord.

Lichaamstaal en vlammende boodschap
Als we ons verdiepen in dit gewelddadige gedrag van de slachtoffers van ‘zelf verbranden’, merken we twee belangrijke aspecten op. Ten eerste, hebben de meeste vrouwen die zich zelf verbranden een lage tot geen educatieve niveau. Zij hebben een lage capaciteit om zichzelf te kunnen uiten. Zij gebruiken het vuur om te uiten wat ze van binnen voelen. Psychisch gezien, komt dit gedrag vanuit het innerlijke bewust zijn van de mens. Het is anders dan het uiterlijke gedrag, dat we van iemand kunnen zien of merken. Ten tweede is het belangrijk om naar de manier van een dergelijk vurige boodschap te kijken. Het gebrek van verbale communicatie is het resultaat van een dergelijk boodschap. Wij, mensen onder elkaar, kunnen op twee manieren met elkaar communiceren. Op een verbale wijze kunnen we spreken, elkaar horen en begrijpen. Daarnaast gebruiken we ook de lichaamstaal om bijvoorbeeld aan te geven of we iets leuk vinden en of we bang zijn voor iets. In het dagelijkse leven kan lichaamstaal effectiever zijn dan gewone taal. Dit is ook het geval met de Koerdische vrouwen. De Koerdische vrouwen zijn niet in staat, noch is het toegestaan, om verbaal aan te geven wat ze meemaken. Als gevolg hiervan gebruiken zij de lichaamstaal om hun vlammende boodschap over te brengen. Echter, om de lichaamstaal van de Koerdische vrouw te begrijpen is het belangrijk om ook de rol van het vrouwelijke lichaam te definiëren binnen onze cultuur.

Binnen de Koerdische cultuur, heeft het vrouwelijk lichaam hetzelfde definitie als bij de andere culturen in de regio. Het lichaam van de vrouw wordt als iets beschouwd, dat een zeer specifieke taak heeft. Deze taak is het beschermen van de naam van de familie, met name de eer van de mannelijke familieleden. Het vrouwelijke lichaam is dus erg gebonden aan de mannelijke eer, welk een topstatus heeft binnen de Koerdische cultuur. Al vanaf een zeer jonge leeftijd, wordt een meisje gehersengespoeld en bedreigd met het gedachtegoed; ‘Let op je lichaam, want dit is niet alleen van jezelf’. Een dergelijk waarschuwing kan natuurlijk verschillende psychische druk op meisjes leggen. Zij (meisjes) kunnen zich vanwege eer en cultuur erg beperkt bewegen. Het is alsof dat er een bom binnen het vrouwelijke lichaam is, waardoor zij voorzichtig moet zijn.

De effect van angst op de vrouwen

De boven geschetste rol van het vrouwelijke lichaam, binnen de Koerdische cultuur, heeft een enorm impact op de psychische ontwikkeling van de vrouwelijke populatie. Vrouwen zijn niet zelf verzekerd. Als gevolg daarvan beschermen zij de ‘bom’ binnen het lichaam, en komen deze vrouwen in een zeer angstige situatie terecht. In een angstige situatie, kan men zich niet ontwikkelen noch goed nadenken. Een dergelijk angst is de vrouwelijke cultuur geworden binnen onze gemeenschap. Naast het verrichten van haar taken binnen de familie en maatschappij, wordt er van de Koerdische vrouwen verwacht om ook nog eens met zo’n angst te leven. Echter, elke angstige situatie heeft een reactie. Zo is het ook het geval met de huidige situatie van de Koerdische vrouwen. Wanneer zij continue wordt vernederd, verlaagd van haar vrouwelijke status, belemmerd in haar ontwikkeling, bedreigd, etc., denkt zij natuurlijk dan aan wraak.

Het vuur als een wraak-middel

Als we grondig naar de toenemende gevallen van het ‘zelf verbranden’ fenomeen kijken, dan merken we meer dan een ‘gewone zelfmoord’. Het zelf verbranden van de Koerdische vrouwen is geen individuele keuze om zelfmoord te plegen. Het lijkt op een collectieve boodschap, welk aan de maatschappij overgebracht moet worden. Ook al een dergelijk boodschap niet bewust zou gemaakt zijn, toch is het mogelijk dat het innerlijke bewustzijn van deze vrouwen zo’n boodschap ontwikkeld heeft om wraak te nemen.

Op de eerste plaats, nemen deze slachtoffers wraak van hun lichaam. Gezien het feit dat zij geen autonomie hebben over hun eigen lichaam, kiezen zij voor het vernietigen van het lichaam. Een meisje of een vrouw wordt met het idee opgevoed dat haar lichaam van haar vader, broer, echtgenoot of de stam is. Daarnaast, kan de constante schending van haar rechten, haar tot de top van haar machteloosheid brengen. In dit geval, kiest een meisje/vrouw voor wraak. De wraak is dus het vernietigen van een lichaam, welk niet van haar eigen is en erg gerelateerd is met de eer van de mannelijke familieleden. Met andere woorden, wordt, in dit geval, ook de eer beschadigd.

Ten tweede proberen de slachtoffers met een dergelijk daad de culturele blik op vrouwelijk lichaam af te keren. Dit is een cultuur waarin een vrouwelijke lichaam slechts gezien wordt als de bewaker van de hoofdtaak, zonder ruimte te geven voor de ziel, die ook binnen het vrouwelijke lichaam leeft. Bovendien kiezen de slachtoffers van het ‘zelf verbranden’ deze methode voor twee andere redenen. Ten eerste, proberen zij via geweld hardop te schreeuwen wegens de ellendige toestand waarin zij in leven. Tegelijkertijd proberen zij via deze schreeuw de omgeving wakker schudden. Deze manier van schreeuwen is het resultaat van de lichaamstaal van de vrouw. Zij kan niet verbaal haar rechten of mening te eisen, daarom gebruikt zij de lichaamstaal.

Conclusie
Het zelf verbranden is de meest gruwelijke manier om jezelf pijn te doen. Dit is de oorzaak van een patriarchale maatschappij, waarin de man de absolute macht heeft. Deze macht heeft ernstige psychische druk op het vrouwelijke karakter. Wanneer de maat vol is, keuren de Koerdische vrouwen deze culturele onrechtvaardigheid af door zichzelf in brand te steken. Dit fenomeen is een reactie op alle rechten die de vrouwen ontnomen zijn door de toepassing van cultuur, traditie of religie. De maatschappij moet deze vlammende boodschap van het vrouwelijke lichaam begrijpen en daarop te gaan reageren.

Over de auteur:
Mehabad Qaradaxi is een welbekende Koerdische schrijfster, dichteres en vrouwenactivist. Door haar kritische blik op de toestand van de vrouwen, wordt zij als een feminist beschouwd. In een interview laat zij blijken zichzelf als een liberale feminist te zien. In het verleden heeft zij voor een jaar in voormalige Ba’ath regime in detentie gezeten naar aanleiding van haar politieke getinte gedichten. Het boven vertaalde stuk heeft zij gepresenteerd tijdens de conferentie over het ‘zelf verbranden’ fenomeen te Hawler, Zuid-Koerdistan op 21 September 2006.

Vertaling vanuit Koerdisch door Chalank Yahya
Met dank aan Huda Zangana, vrouwen activist in Hawler. Zij heeft Yahya waardevolle bronnen verstrekt, onder andere dit artikel, om haar onderzoek naar het ‘zelf verbranden’ fenomeen te kunnen verrichten.