Ehmedê Xanî kan gezien worden als de Shakespeare van de Koerden.  Zijn werken vormen de kroon op de Koerdische literatuur. Iedere Koerd kent wel het verhaal van Mem û Zîn. Het verhaal werd toen ik nog een was kind in het dorpje Talaw, vlakbij Mahabad, van mond tot mond door dorpsbewoners verteld. Toen ik ouder werd, heb ik het boek in de bergen samen met vrienden gelezen. Het verhaal gaat in het kort als volgt:

Mem van de Alan ashiret (stam) en Zîn van de Botan familie zijn twee minnaars. De vereniging van hen wordt echter geblokkeerd door een persoon die Bakr wordt genoemd, van de Bakran ashiret. Mem komt uiteindelijk te overlijden als gevolg van een ingewikkelde samenzwering door Bakr. Wanneer Zîn dit nieuws ontvangt, sterft ook zij, terwijl zij rouwt over de dood van Mem op zijn graf. Het immense verdriet leidde tot haar dood en zij wordt begraven naast Mem. Het nieuws van de dood van Mem en Zîn, verspreidt zich snel onder de mensen van Jazira Botan. Als de rol van Bakr en zijn tragische daad in Koerdistan bekend wordt, schendt hij het heiligdom van de twee graven. Hij wordt daar uiteindelijk gevangen genomen door de mensen van Jazira en gedood. Een doornstruik bloeit spoedig uit het bloed van Bakr dat op de graven is vergoten. De wortels van melisse nestelen zich diep in de aarde tussen de minnaars en scheiden de twee geliefden zelfs na hun dood.

Mem û Zîn is niet alleen in literaire zin een topstuk uit de Koerdische geschiedenis, het is ook een diepgaande beschrijving van een belangrijk sociaalpsychologisch aspect van de Koerdische samenleving. Ehmedê Xanî beschrijft de schoonheid van liefde, passie en hartstocht. De geliefden in Koerdistan zijn bereid om voor elkaar te sterven. Aan de andere kant van het verhaal heb je de dwarsliggers, verraders, samenzweerders en mensen met een kwade geest als Bakr, die ook in staat kunnen zijn heel ver te gaan.

Ehmedê Xanî beschreef ongeveer 320 jaar geleden de hartstocht, vrijheid, verraad, eer en eerloosheid die dag in dag uit in de Koerdische samenleving voortleefden. Deze zullen ook blijven voortleven, zolang er mensen zijn. De aspecten die hij beschrijft zijn van grote invloed geweest op de Koerdische maatschappij. Kijk bijvoorbeeld naar de afgelopen tien jaar, waarin duizenden Koerdische vrouwen zijn vermoord onder de mom van eer, religie, familie en wraak.

Xanî beschrijft Mem û Zîn niet zomaar. Hij beschrijft liefde, hartstocht en het recht om zelf te bepalen wie een man of vrouw wil liefhebben en mee wil leven. Tegenwoordig leven de idealen van Bakr en zijn aanhangers nog steeds voort. Zijn sympathisanten passen dezelfde trucs toe als hun grote meester, zij schenden het heiligdom van liefdes, ontnemen eer en zetten schaamte en angst er voor in de plaatst. Op deze manier misleiden ze veel Koerden. Want in de Koerdistan van nu zijn er nog steeds Koerden die er alles aan doen om de vrijheid van veel mannen en vrouwen te belemmeren. Zelfs in Europa zijn binnen de Koerdische gemeenschap veel mensen die niet durven hun gevoelens te uiten. In de afgelopen jaren zijn tientallen vrouwen door duistere aanbidders om het leven gebracht. De doornstruik uit het bloed van Bakr doet zijn werk zelfs vandaag nog heel goed.

Koerden (Meden) zijn één van de eerste gemeenschappen die onderscheid begonnen te maken tussen goed en kwaad. Schoonheid, vrijheid, vooruitgang, liefde, tolerantie en respect zijn altijd geëerd en met licht vergeleken. In tegenstelling tot verraad, moord, onderdrukking, ongelijke rechten voor vrouwen en mannen en disrespect voor vrijheid, die allemaal geassocieerd worden met duisternis en kwaadaardigheden.

De aanhanger van Bakr, de aanbidders van het kwaad en de mensen van het duister, willen niets van vrijheid, vooruitgang, tolerantie en gelijkheid weten. Een Koerd die voor deze waarden strijdt wordt bestempelt als “ een echte hippie die verwesterd is” en “denkt dat zijn nieuwe gedachte gang beter is dan onze cultuur en geloof”[1]. Zijn vrijheid, gelijkheid en respect uitsluitend westerse waarden? Hebben deze waarden in ons geloof geen plaats?

De aanbidders van de duisternis belemmeren iedere vooruitgang. Maar vooruitgang vormt de ruggengraat van de menselijke ontwikkeling. De Bakr sympathisanten gebruiken God of Allah als legitimatie van hun gruwelijke daden, ze gijzelen op deze wijze religie. Welke God, Allah of Ahura Mazda heeft goedkeuring aan de onderdrukking van vrouwen in de 21e eeuw gegeven? De aanhangers van het kwaad geloven echter in woorden zonder inhoud. Zij houden van vrouwen zonder geest en eisen vrijheid zonder dat zij hun mond durven open te trekken. Zij willen gelijkheid die alleen hen goed uitkomt.

Wat zou u, Ehmedî Xanî, grote meester ons in de 21ste eeuw, aanraden? Uw boek is gelukkig helder: wij moeten liefde eren, vrijheid nastreven, gelijkheid koesteren en tolerant zijn. Wij moeten ook de aanhangers van Bakr niet uit het oog verliezen, waakzaam zijn en bereid zijn tot verdediging van goede waarden: de waarden van licht.

Ali Ghahrmani

Voorzitter Koerdisch Academisch Netwerk (KAN)

[1] Zie opmerking op het artikel Een eerloze daad door Ali Ghahrmani

Op 18 oktober 2010 waren alle ogen vanuit Turkije, Koerdistan en het Europese parlement gericht op mijn Amed. Het proces van de Vereniging der Koerdische Gemeenschappen (KCK), de vermeende stedelijk uitbreiding van de verboden Koerdische Arbeiderspartij (PKK) begon met 151 verdachten, waaronder burgemeesters en diverse politici. Ook volgden ongeveer driehonderd advocaten samen met vele lokale en buitenlandse waarnemers nauwgezet de zaak. De verdachten worden ervan beschuldigd lid te zijn van een gewapende organisatie. Tijdens de hoorzitting hebben ze aangegeven de verdediging in hun eigen taal, het Koerdisch, te willen doen. De rechtbank heeft dit verzoek afgewezen.

De PKK liet tevens weten het unilaterale staakt-het-vuren te hebben verlengd tot de zomer van 2011. Het vorige liep op 30 oktober 2010 af. Ook heeft de PKK aangegeven dat als de Turkse regering met een vreedzame oplossing komt, zij dan bereid zullen zijn de wapenstilstand voor onbepaalde tijd te verlengen. Dit is niet de eerste keer dat de PKK een eenzijdig wapenstilstand aankondigt. Sterker nog, hiervoor hebben zij volgens mij al zeven of acht keer aangegeven dit te willen. Jammer genoeg is de Turkse regering geen enkele keer serieus ingegaan op dit verzoek. Telkens liet de Turkse regering weer weten dat de PKK zich onvoorwaardelijk moet overgeven, anders zouden zij uitgeroeid worden. Om eerlijk te zijn, heb ik nu nog steeds weinig vertrouwen in de Turkse regering en geloof ik niet dat ze nu wel een vreedzame oplossing hebben voor de Koerdische kwestie.

Ook heb ik absoluut niet het gevoel dat de Turkse regering wil dat de PKK de wapens neerlegt, zodat de Koerdische kwestie opgelost kan worden. Neem eens het proces van de burgemeesters en Koerdische politici als voorbeeld. De mentaliteit van het Turkse regime is te vergelijken met de mentaliteit van Ottomaanse Sultans en die van Ataturk en zijn vrienden. Je mag een Koerd zijn, zolang je maar van dienst bent. Je vormt echter een gevaar voor de Turkse Islamitische Republiek als je weigert en kiest te zijn wie je wil zijn als Koerd. Een voorbeeld hiervan is de staatszender TRT-6, die sinds vorig jaar in het Koerdisch uitzendt. Een ander voorbeeld zijn de Koerdische volgelingen van de Turkse president Erdogan. Zolang zij in dienst zijn van de Turkse regering, kunnen zij een Koerd zijn en mogen zij in het Koerdisch propaganda maken voor de Turkse regering. Aan de andere kant zitten tientallen Koerdische intellectuelen, politici, journalisten vast, omdat zij in het Koerdisch willen denken, schrijven en communiceren.
Deze mentaliteit heeft de PKK gecreëerd, daarom zal het uitroeien van PKK geen oplossing zijn voor de Koerdische kwestie. Deze kwestie heeft de PKK gecreëerd, niet andersom.

Eén ding weet ik zeker: de Koerden en Turken zijn deze oorlog meer dan zat! De gewapende strijd heeft zijn tijd gehad en de Turkse kant weet ook heel goed dat zij met geweld de Koerdische kwestie niet kunnen oplossen. Daarom moeten de Turkse regering en de PKK heel goed na gaan denken over hoe zij de Koerdische kwestie op kunnen lossen.

Celal Altuntas