De weg van Yilmaz Guney (Dashne Abdullah)

1-4-1937, nabij Adana – 9-9-1984, Parijs

Wanneer men over de cinema spreekt is Yilmaz Güney één van de eerste namen die zich aan de geest voordoen. Yılmaz Güney is een Koerdische schrijver, scenarist, filmacteur en filmregisseur. Hij maakte aan het begin van zijn carrière drie politiek onschuldige plattelandsfilms. Güney’s latere films waren meer politiek beladen zoals de internationaal bekende film ‘Yol’ (De weg), waarin hij een weinig vleiend beeld van Turkije schetst.

Zijn carrière werd onderbroken door een serie arrestaties die vaak verband hielden met zijn (links)politieke activiteiten, alles bij elkaar zat hij in 25 Turkse gevangenissen, maar dat weerhield hem er niet van om in de jaren zestig een succesvolle acteur en scenarioschrijver te worden en zelfs een eigen productiebedrijf te starten.

In dit artikel wordt nader ingegaan op het leven van de gedurfde cineast en schrijver, Yilmaz Güney, en de offers die hij maakte om zijn creativiteit en talent een stem van het Koerdische volk te maken.

Inhoud

Achtergrond
Van student tot filmster
Gevangenschap
Güney’s productie maatschappij
Yol bekroond met de gouden palm
Güney’s laatste film
Slotwoord
Extra

Achtergrond

De getalenteerde artiest Yilmaz Güney (werkelijke achternaam: Pütün) werd geboren in 1937 in Yenice een klein dorpje nabij Adana. Hoewel er bronnen zijn die anders beweren waren beide ouders van Yilmaz Güney Koerdisch. Zijn moeder was een Kurmanci sprekende Koerd en zijn vader was Zaza-Koerd uit Siverek. In zijn laatste interview, met de Franse historicus en journalist Chris Kutschera, omschrijft hij zichzelf als een geassimileerde Koerd. In zijn jeugd werd thuis zowel Kurmanci als Zazaki gesproken. Hij sprak Koerdisch tot zijn vijftiende. Vanaf toen leefde hij gescheiden van zijn familie. In hetzelfde interview met Kutschera vertelt hij dat hij vanaf die periode toespraken hoorde waarin werd gezegd: “Er bestaan geen Koerden; en er is geen Koerdische taal”. Hoe kunnen Koerden niet bestaan en hoe kon de taal niet bestaan moet hij hebben gedacht, want hij hoorde mensen spreken en zingen in het Koerdisch, en hij zag hoe de Koerden onder moeilijke omstandigheden leefden.[1]

Van student tot filmster

Güney studeerde rechten en economie aan de universiteiten van Istanboel en Ankara. In 1958 rolde de toen 21-jarige Güney de filmwereld in, waar hij in Ankara producent, regisseur en scenarioschrijver Atıf Yılmaz (9 -12-1925, Mersin – 5-5-2006, Istanboel) leerde kennen. Atif Yilmaz speelde een belangrijke rol in de carrière van Yilmaz Güney en verscheidene andere filmmakers. Vanaf dat moment kwam Güney’s acteercarrière van de grond en speelde hij de eerste van zijn ongeveer tachtig filmrollen, die hem tot een grote filmster in Turkije zouden maken.[2]

Gevangenschap

Güney werd al op zeer jonge leeftijd lid van een linkse beweging in zijn land. Dit zou tot veel conflicten met Turkse autoriteiten leiden. In de periode tussen 1961 en 1981, het jaar dat hij naar Europa vluchtte, zat hij in totaal in 25 Turkse gevangenissen.

Güney werd in 1961 veroordeeld tot een gevangenisstraf van achttien maanden, voor het publiceren van een roman die hij had geschreven. De roman zou communistisch getint zijn en werd door de Turkse autoriteiten als opruiend gezien.[3]

Güney’s productie maatschappij

In 1965 begon hij langzamerhand van acteur te ontaarden in scenarist. De filmster die Güney toen al was stelde hem in staat om vanaf 1966 tweeëntwintig films te regisseren en tientallen andere films te schrijven, vanaf 1968 grotendeels voor zijn eigen productiemaatschappij Güney Films.

In 1968 maakte Güney zijn eerste belangrijke film Seyvit Han (Verloofde van de Aarde). Internationale faam kreeg hij in 1970 door zijn film Umüt (Hoop) waarmee hij in Cannes verscheen.

In 1974 raakte Güney betrokken bij een schietpartij in een café, waarbij een rechter om het leven kwam. Güney werd tot achttien jaar celstraf veroordeeld. Volgens Güney zelf was hij onschuldig.

In deze jaren van gevangenschap schreef hij scenario’s voor de succesvolle films Sürü (De kudde, 1987) en Düsman (De vijand, 1979), beide films werden geproduceerd door Zeki Ökten. In Sürü vertelt Güney de geschiedenis van de Koerdische mensen, maar volgens Güney heeft hij zich nooit geheel in de stijl of in de geest uit kunnen drukken als die hij wilde. Zelfs niet in Sürü, omdat hij ook in deze film niet eens de Koerdische taal kon gebruiken. Alle acteurs en medewerkers uit de film zou anders een gevangenisstraf boven het hoofd hangen, als er Koerdisch zou worden gesproken in de film.[2][3]

Yol bekroond met de gouden palm

Yilmaz Güney zat rond 1980 gevangen op het eiland Imrali. In 1981 keerde Güney na een verlof niet meer terug in de gevangenis, maar hij greep de kans aan en vluchtte naar Frankrijk, waar hij in ballingschap leefde. In Frankrijk won hij op het filmfestival van Cannes in 1982 de Gouden Palm voor zijn film Yol (De weg, 1981), in dat zelfde jaar werden in Turkije alle geschriften en films van Güney verboden.

De volkskrant omschreef de film Yol als “Een genadeloos portret van militaire dictatuur in Turkije”.

Zelfs na opheffing van het verbod duurde het bijna zeven jaar voordat een distributeur de film uit durfde te brengen. Toen de lang verboden film eindelijk uitkwam bezochten bijna honderdduizend Turken de bioscoop om de film ‘Yol’ te zien. Wel werd een scène uit de film Yol weggelaten in de versie die in Turkije werd uitgebracht. In die specifieke scène wordt het leefgebied van de Koerden, Koerdistan genoemd.

In 1983 werd Yilmaz zijn Turkse nationaliteit ontnomen. De Turkse regering dacht dat na het ontnemen van de nationaliteit Yilmaz niet meer met de Turkse politiek zou bemoeien.[1][4]

Güney’s laatste film

De Turkse autoriteiten hadden zich vergist. Het verliezen van zijn Turkse staatsburgerschap weerhield hem er niet van om door te gaan. In 1983 maakte hij de film Duvar (De muur), over het lot van kinderen in Turkse gevangenissen. Dit thema was volgens hem het meest van toepassing op de situatie van dat moment in Turkije. Bovendien kon hij het met dit thema doen lijken of het zich in Turkije afspeelde. Naar eigen zeggen was hij er nog niet klaar voor om “in Europa” te filmen.

Kort nadat Yilmaz Güney zijn vrijheid had gevonden in Frankrijk overleed hij. In 1984 stierf hij op 47 jarige leeftijd aan de gevolgen van maagkanker.[1][5]

Slotwoord

Yilmaz Güney was een bijzondere man, diens leven minstens zo dramatisch was als zijn films. Een man die zijn bijzondere talent gebruikte om het Koerdische verhaal te vertellen. Güney – maatschappelijk zeer betrokken en symbool van de Turkse cinema – verzette zich op een artistieke manier tegen het Turkse systeem en inspireerde vele mensen. Zijn talent bleef niet onopgemerkt door het westen en kreeg zijn welverdiende internationale bekendheid voor het eerst in 1970. Yilmaz Güney was de eerste die de cinema van Turkije voor het voetlicht bracht. Op veel te jonge leeftijd overleed hij, maar in ieders gedachte leeft hij voort. Yilmaz Güney, artiest en verzetsstrijder van wereldformaat.

Extra

In dit artikel is Güney’s werk als auteur weinig aan bod gekomen. Voor de geïnteresseerden staat in dit extra deel een lijst met een aantal van Guney’s werken als auteur. Alle informatie die hiervoor is gebruikt is verschaft uit de catalogus van de Nederlandse Openbare bibliotheek.

· Insan, militan ve sanatçi (Mens, militant en acteur). – Het autobiografische levensverhaal van Yilmaz Guney.

· Sanik (Verdachte). – Roman over de martelingen in een Turkse gevangenis in de jaren zeventig.

· Soba, pencere cami ve iki ekmek istiyoruz (Wij willen een kachel, een raam en twee broden).- Roman over het dagelijks leven van gedetineerden in de gevangenis en na hun terugkeer in de maatschappij.

· Selimiye mektuplari (brieven vanuit de gevangenis Selimiye).- Bundeling van brieven die Yilmaz Guney schreef aan zijn vrouw tussen 1972 en 1974 vanuit de gevangenis Selimiye.

· Salpa.- Roman over het leven van een politiek gedetineerde in 1973 in Turkije.

· Ogluma hikayeler (Verhalen voor mijn zoon).- Een bundel met twintig korte verhalen die Yilmaz schreef voor zijn zoon in de jaren zeventig tijdens zijn gevangenschap.

· Hücrem (Mijn cel).- Korte herinneringen van de filmster, regisseur en schrijver, aan zijn verblijf in de gevangenis en twee verhalen over zijn jeugd.

Bronnen:
[1] The Middle East magazine, Juanuary 1983; Kurdistan Turkey: Yilmaz Guney’s last Film. Gevonden op het World Wide Web: http://www.chris-kutschera.com/A/Yilmaz%20Guney.html.

[2] Stempel, Hans, and Martin Ripken, Besuch auf Imrali (Portrait of Yilmaz Güney), 1979. Gevonden op het World Wide Web: http://www.filmreference.com/Directors-Fr-Ha/G-ney-Yilmaz.html

[3] Bron: Keesings Historisch Archief: GUNEY, YILMAZ (1-4-1937 nabij Adana, Zuid-Turkije-9-9-1984 Parijs) Turkse filmregisseur.

[4] Turken massaal naar lang verboden film, de Volkskrant, 22-02-1999, Archief openbare bibliotheek Almere.

[5] Institut Kurde de Paris, gevonden op het World Wide Web: http://www.institutkurde.org/activites_culturelles/hommage/yilmaz_guney internet bron geraadpleegd op 12/11/08

Dashne Abdullah
Lees meer van Dashne Abdullah
Be Sociable, Share!

Korte URL: http://azady.nl/?p=610

Geplaatst door op 25 Nov 2008. Gearchiveerd onder Biografie. Je kan reageren of trackbacken RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

You must be logged in to post a comment Log in

Advertentie

Inloggen | Designed by Gabfire themes